Architektura secesji

Z Wikipedii

Secesja jako kierunek w architekturze rozwijała się w latach 1895-1914, lecz zasadniczy rozkwit trwał do około 1905. Secesja była rezultatem poszukiwań wyzwolenia formy budynku z czystego naśladownictwa dawnych epok (historyzmu) i wytworzenia nowego stylu.

Spis treści 1 Nazwa 2 Historia 2.1 Źródła stylu secesyjnego 2.2 Rozkwit na przełomie XIX i XX wieku 2.3 Schyłek 3 Cechy architektury secesyjnej 4 Wybrani przedstawiciele secesji 5 Obiekty secesyjne w Polsce 6 Zobacz też 7 Linki zewnętrzne 8 Bibliografia 9 Pozostała literatura

[edytuj]  encyklopedia sztuki
Nazwa

Okres secesji w architekturze jest bardzo różnie określany w poszczególnych krajach, jednak nazwano go prawie równocześnie z powstaniem stylu. Popularna w Polsce nazwa secesja, używana także m.in. w Austrii (Sezession) wywodzi się z nazw grup artystycznych: secesji wiedeńskiej i monachijskiej. W Niemczech i krajach skandynawskich używa się raczej nazwy Jugendstil (styl młodzieżowy), we Francji Art nouveau (nowa sztuka), w Hiszpanii i Włoszech mówi się o modernismo (nie mylić z modernizmem). W Wielkiej Brytanii odpowiadał im m.in. ruch Arts and Crafts, zaś w USA Szkoła chicagowska. Wszelkie te lokalne prądy dotyczą jednak zasadniczo, oceniając z perspektywy XXI w., jednego zjawiska.

[edytuj]  encyklopedia sztuki
Historia

[edytuj]  encyklopedia sztuki
Źródła stylu secesyjnego

Najwcześniej tendencje do wysublimowania się nowego stylu pojawiły się we Francji, częściowo pod wpływem Ecole des Beaux-Arts, Viollet-le-Duca. Niektórzy doszukują się źródeł art nouveau w prezentowanej przez niego i przez Anglika Williama Morrisa odmianie neogotyku. Dalszymi czynnikami, które zapoczątkowały rozwój nowej architektury były racjonalistyczne prądy filozoficzne oraz zetknięcie się z japońską grafiką i kaligrafią. Awangardowa dążność do postępu miała podłoże etyczne. Niejednorodność stylistyczna początkowej secesji wywodziła się stąd, że miała ona podłoże intelektualne, a nie formalno-artystyczne. Secesja była owocem kultury swoich czasów.

[edytuj]  encyklopedia sztuki
Rozkwit na przełomie XIX i XX wieku

Ogniska rozwoju architektury secesyjnej wytworzyły się w kilkunastu dużych miastach Europy o tradycjach artystycznych. Secesja szybko staje się modna, a jej elementy pojawiają się w historyzującym budownictwie przełomu XIX i XX w.

[edytuj]  encyklopedia sztuki
Schyłek

Na początku XX w. pojawia się, szczególnie w architekturze domów towarowych redukcyjna odmiana secesji, w której wielkim przeszkleniom i płaszczyznom towarzyszą stosunkowo proste i rygorystycznie rozmieszczone pilastry, zaś ornament koncentruje się na zwieńczeniu i wejściu do budynku. Po 1905 secesja w architekturze stopniowo zanika, stapiając się z eklektycznym stylem 1910, łączącym w sobie klasycyzm, neobarok i wczesny modernizm.

Po I wojnie światowej secesja, która już wcześniej wydawała się przeżytkiem, spotykała się prawie wyłącznie z surową krytyką ze strony ówczesnej awangardy. Wielu architektów, którzy tworzyli początkowo w stylu secesyjnym stało się radykalnymi zwolennikami funkcjonalizmu.

Secesja w porównaniu z innymi stylami była jedynie epizodem w historii architektury, lecz doprowadziła do trwałych przekształceń w pojmowaniu roli architektury i sposobie projektowania.

[edytuj]  encyklopedia sztuki
Cechy architektury secesyjnej

Secesja stanowiła próbę stworzenia nowego stylu bez odniesienia do historii, lecz wyłącznie na podstawie motywacji estetycznej i natchnienia twórcy. Ten sposób tworzenia spotkał się z silną krytyką wielu współczesnych, podkreślających, że wcześniejsze style powstawały w inny sposób – rzekomo drogą ewolucji wynikającej z czynników środowiskowych.

Secesję cechowała forma stosunkowo abstrakcyjna, lecz jednocześnie o bogatej ornamentyce. Poza czołowymi architektami, wyznaczającymi rozwój kierunku, styl ograniczał się zasadniczo do zdobnictwa, sprawy funkcji i konstrukcji pozostawiając inżynierom budowlanym. Szczególnie jest to widoczne w budownictwie mieszkaniowym, gdzie rozwiązania urbanistyczne i rzuty mieszkań pozostały zgodne z praktyką XIX w. Budynki użyteczności publicznej, choć wykazujące się innowacyjnością, korzystały z wątków romantycznych i elementów zarówno neoromańskich, jak i neogotyckich.

Respekt wobec natury przejawiał się w ornamencie i strukturze budynku. Ornament secesyjny miał nie tylko podkreślać konstrukcję i tektonikę budynku, lecz także stanowił symboliczne przedstawienie jego funkcji. Wśród ornamentyki secesyjnej pojawiają się stylizowane formy roślinne, postacie i maski długowłosych kobiet, formy przypominające niekiedy draperie lub skórę, reliefy wypełniają niekiedy całą powierzchnię ścian zewnętrznych. Elewacje posiadają ciągłą i płynnie przechodzącą powierzchnię, widoczne jest zamiłowanie do miękkich i krzywych linii i wyobleń. Ornament obejmuje także detale wykończenia budynku, takie jak klamki czy balustrady schodów.

[edytuj]  encyklopedia sztuki
Wybrani przedstawiciele secesji

Emile André Peter Behrens August Endell Antoni Gaudí Lluís Domènech i Montaner Hector Guimard Josef Hoffmann Victor Horta

Adolf Loos Charles Rennie Mackintosh Joseph Maria Olbrich Louis Sullivan Mikhail Eizenstein Henry van de Velde Otto Wagner Frank Lloyd Wright

Eižens Laube Dawid Lande Franciszek Chełmiński Franciszek Mączyński

[edytuj]  encyklopedia sztuki
Obiekty secesyjne w Polsce

• Kamienica Pod Żabami w Bielsku-Białej
• IV Liceum Ogólnokształcące w Bytomiu
• Teatr im. C. K. Norwida w Jeleniej Górze
• Kamienica przy ulicy Mickiewicza 22 w Katowicach
• Bazylika Najświętszego Serca Pana Jezusa w Krakowie
• Dom pod Globusem w Krakowie
• Jama Michalika w Krakowie
• Kościół św. Franciszka z Asyżu w Krakowie
• Gmachu Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie
• Stary Teatr w Krakowie
• Dom Handlowy Hugo Smechela i Juliana Rosnera w Łodzi
• Kamienica Dawida Szmulewicza w Łodzi
• Kamienica Oszera Kohna w Łodzi
• Kamienica Schychtów w Łodzi
• Kamienica Zygmunta Dejczmana w Łodzi
• Willa Leopolda Kindermanna w Łodzi
• Dworzec Kolejowy w Nowym Sączu
• Muzeum Mazowieckie w Płocku
• Pomnik Fryderyka Chopina w Warszawie
• Dom Handlowy Braci Barasch w Wrocławiu
• Mosty Pomorskie w Wrocławiu

[edytuj]  encyklopedia sztuki
Zobacz też

• historia architektury
• sztuka secesji
• Sieć Europejskich Miast Secesyjnych

[edytuj]  encyklopedia sztuki
Linki zewnętrzne

• muzeumsecesji.pl – Architektura secesyjna w Polsce
• – Architektura secesyjna w Przemyślu
• lartnouveau.com (fr) (en) (de)
• Elementy secesyjne w Bydgoszczy
• Architektura secesji – strona w serwisie ArchINFORM (en) (de)
• art1900.info – Architektura około 1900 roku w Polsce

[edytuj]  encyklopedia sztuki
Bibliografia

• William J. R. Curtis, Moderne Architektur seit 1900, Berlin 2002, ISBN 0-7148-9352-8
• Peter Gössel, Gabriele Leuthäuser, Architektur des 20. Jahrhunderts, Kolonia 1994, ISBN 3-8228-0265-4
• Frank Russell, Architektur des Jugendstils. Die Überwindung des Historismus in Europa und Nordamerika, Stuttgart, 1981, ISBN 3-421-02570-3
• M. Wallis, 1974: Secesja. Wydanie II. Wydawnictwo Arkady, Warszawa.

[edytuj]  encyklopedia sztuki
Pozostała literatura

• Gutowski Maciej, Gutowski Bartłomiej, Architektura secesyjna w Galicji, Warszawa 2001
• Gutowski Bartłomiej, Secesja w architekturze Przemyśla, Przemyśl 2007