Eleusis (organizacja)

Z Wikipedii

Ten artykuł dotyczy organizacji. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.

Eleusis, Eleusys, Eleuzys - powstały w 1902 roku abstynencki ruch studencki, mający duży wpływ ideowy na powstałe później harcerstwo.

Z ruchu abstynencji alkoholowej Eleuterja w 1903 roku wyłonił się bardziej skrajny odłam "Eleusys" szerzący poczwórną wstrzemięźliwość od alkoholu, tytoniu, kart i rozpusty. Elsowie ze Lwowa inicjatorzy ruchu, już w 1902 proponowali próbę wstrzemięźliwości na rok. Koło krakowskie uznało to za kompromis nie do przyjęcia. Dla odmiany Elsowie krakowscy nazwali się "Eleusis". Różnice te widać na przykładzie statutów "Eleuzys" i "Eleusis". "Hasło poczwórnej wstrzemięźliwości ma służyć nadto, by zjednoczyć elitę narodu w zwarte szeregi, a z ludzi wstrzemięźliwych wybrać tych, co ważniejsze wychowawcze funkcje pełnić winni (...). Jedyny sposób utrudnienia przystępu lichym charakterom, jest żądanie zobowiązania od razu na całe życie (...) to ludzi niezdecydowanych i niepowołanych odstraszy (...) Eleusis jest także zakonem (...) bo cechą zakonu są dożywotnie śluby."^{[potrzebne źródło]}

Eleusis to ruch religijny, katolicki. Nie ma w nim miejsca dla manowierców czy niekatolików, choć Eleusis popiera zawieranie podobnych towarzystw np. wśród Żydów, czy socjalistów (np. Towarzystwo Trzeźwości). "Eleusis" to ruch narodowy - "bo taka jednolitość ducha zwiększa siły tych, co służą jednej sprawie."^{[potrzebne źródło]}

"Eleusis" działający głównie wśród studentów lwowskich i krakowskich uczelni przez kilka lat skupiał się wokół osoby prof. Wincentego Lutosławskiego - filozofa o międzynarodowej sławie. Organizował on min. coroczne "elenzynia" - spotkania dyskusyjne w Zakładzie Leczniczym dr. Tarnawskiego w Kosowie. "Eleusis" próbowało tworzyć swoje komórki wśród młodzieży gimnazjalnej tworząc "Związki Nadziei".

[edytuj] encyklopedia sztuki
Eleusis a harcerstwo

W momencie tworzenia się skautingu polskiego wielu członków "Eleusis" grało w nim pierwsze skrzypce. Do bardziej znanych Elsów należeli: Stanisław Pigoń, Tadeusz Strumiłło, Jerzy Grodyński, Andrzej Małkowski, Ignacy Kozielewski, a z kobiet Olga Drahonowska i Jadwiga Falkowska. To za sprawą instruktorów pochodzących z "Eleusis" wprowadzono 10. punkt Prawa Harcerskiego, będący ewenementem w skali światowego ruchu skautowego już w chwili wprowadzenie go w życie. Elsowie stanowili naturalną przeciwwagę dla militarystycznych i gimnastycznych wpływów Zarzewia i Sokoła w młodym ruchu harcerskim. Przejawiało się to m.in. w powołaniu na przełomie 1911/1912 na Zjeździe w Krakowie grupy "Gniazdo", zrzeszyła Elsów pracujących w harcerstwie. Krzyż harcerski - najważniejszy symbol polskiego skautingu jest również tworem Elsa - ks. dr. Kazimierza Lutosławskiego, brata prof. Wincentego - filozofa.

[edytuj] encyklopedia sztuki
Polskie Eleusis na Górnym Śląsku

Najaktywniejsze koła towarzystwa działały w latach 1903-1914 w Gliwicach, Zabrzu i Rybniku. Władze Pruskie uwarzały elsów za działaczy wywrotowych. W styczniu i listopadzie 1905 osądzono i skazano 47 członków towarzystwa. Oskarżenia dotyczyły działalności propolskiej. Śląskie Eleusis stawiało sobie za cel wychowanie kadry działaczy polskich, nic więc dziwnego, iż jego członków Niemcy oskarżyli o przynależność do tajnego związku, zdradę stanu i działalność zmierzającą do oderwania części ziem od Rzeszy. Pomimo stanowczych działań organów władzy pruskiej ruch nie upadł. W latach 1907-1914 w 44 śląskich miejscowościach istniały koła elsów, przygotowujące grupę przyszłych działaczy polskiego ruchu narodowego na Śląsku^[1].