Ernst Theodor Amadeus Hoffmann

Z Wikipedii

Brak wersji przejrzanej

Skocz do: nawigacji, szukaj

E. T. A. Hoffmann

E.T.A. Hofmann na znaczku

Ernst Theodor Amadeus Hoffmann (E. T. A. Hoffmann , właściwie Ernst Theodor Wilhelm), ur. 24 stycznia 1776r. w Królewcu; zm. 25 czerwca 1822r. w Berlinie - niemiecki poeta, pisarz epoki romantyzmu. Także prawnik, kompozytor, krytyk muzyczny, rysownik i karykaturzysta. Jeden z prekursorów fantastyki grozy (tzw. weird-fiction), który wywarł ogromny wpływ na takich twórców jak: Edgar Allan Poe, Howard Phillips Lovecraft, Gustav Meyrink czy Stefan Grabiński.

[edytuj] encyklopedia sztuki
Lata nauki i pracy

Był trzecim dzieckiem adwokata i literata z Królewca, Krzysztofa Ludwika. Ten ożenił się ze swoją kuzynką Luizą Doerfer w 1767 roku. Problemy rodzinne doprowadziły do separacji tego małżeństwa, kiedy to trójka dzieci została podzielona między małżonków. Ernest trafił do matki. Hoffmann uczył się w Gimnazjum w Królewcu. W latach 1795 - 1797 odbywał praktykę w sądzie w Głogowie, gdzie przyozdobił freskami jedną z kaplic kościoła pojezuickiego.

Od roku 1800 pracował jako asesor rządowy w Poznaniu, za rysowanie karykatur przedstawiających wyższych urzędników i oficerów został przeniesiony 1802 do Płocka, 1803 do Warszawy. W Warszawie powierzono mu zadanie nadania zamieszkującym to miasto żydom niemiecko brzmiących nazwisk. Przypisuje się mu nadawanie takich nazwisk jak Rosenbaum (Różane drzewo), Goldberg (Złota góra), Eisenbaum (żelazne drzewo). ^[1] Wkroczenie Francuzów 1806 położyło kres dotychczasowej karierze. W roku 1808 zostaje dyrektorem muzycznym teatru w Bambergu, później w Dreźnie i Lipsku. W roku 1816 powrócił do służby sądowej w Berlinie.

Jeżdżąc po terenach polskich pod zaborem Pruskim znajdował natchnienia do swoich pierwszych prób literackich. W 1813 natchniony muzyką Mozarta kazał nazywać się Amadeuszem ("umiłowany bogów"}. Nie zrezygnował jednak z imienia Wilhelm. Jako kompozytor odniósł największy sukces operą Ondyna. Najsłynniejsze jego dzieła są raczej fantastyczne, w tym napisał wedle Dumasa "najpiękniejszą baśń" czyli "Dziadka do Orzechów". Hoffmann ukonstytuował fantastykę jako oddzielny typ literatury pięknej. Piotr Czajkowski skomponował balet na podstawie tego opowiadania. Przez lata wspominany był jako doskonały bajarz, co zilustrował Jacques Offenbach w operze "Opowieści Hoffmanna". W Poznaniu co roku odbywa się Festiwal Hoffmanowski organizowany przez Teatr Wielki im. Stanisława Moniuszki.

[edytuj] encyklopedia sztuki
Muzyka Hoffmanna

Od młodości z zamiłowaniem poświęcał się muzyce, jego liczne, tylko częściowo wydane utwory muzyczne (kościelne, operowe i orkiestralne) odznaczają się oryginalnością ale oparte są na Glucku i Mozarcie. Najważniejsze dzieło muzyczne opera „Undine” (tekst FouquM'go), 1816. Torował też drogi, jako pisarz muzyczny, zwłaszcza występując za zapomnianym Bachem i z ogromnym entuzjazmem pisząc o muzyce Beethovena. Wywarł wpływ na Wagnera i Schumanna. Jako kompozytor Hoffmann opierał się na tradycje Mozarta, którego on wysoko czcił, oraz Beethovena. Jego muzyka należy jednak do następnej epoki - Romantyzmu. Hoffmann jest uważany za twórcę pierwszej opery romantycznej (Ondyna (Undine), 1814). Będąc gorącym miłośnikiem muzyki w czasie swego pobytu w Warszawie był inicjatorem założenia Resursy muzycznej, stowarzyszenia, mającego na celu urządzanie koncertów symfonicznych. Resursa ta, stworzona w sezonie 1805/1806, miała początkowo siedzibę w pałacu Ogińskich, od 1806 w pałacu Mniszchów. Działalność Hoffmanna jako kierownika Resursy trwała aż do wkroczenia Francuzów do Warszawy w r. 1806.

[edytuj] encyklopedia sztuki
Literatura

Jako pisarz naśladował najpierw Jeana Paula w „Phantasiestücke in Callots Manier” (1814, 4 t.). Później napisał „Vision auf dem Schlachtfeld von Dresden” (1814), „Elixiere des Teufels” (1816, tłum. Ludwik Eminowicz), „Nachtstücke" (1817, 2 t.), „Seltsame Leiden eines Theaterdirektors” (1818), „Die Serapionsbrüder” (1819—1821, 4 t.; tom uzupełn. 1825), „Klein Zaches” (1819), „Prinzessin Brambilla” (1821), „Meister Floh” (1822), „Lebensansichten des Katers Murr” (1821—1822, 2 t.), „Der Doppelgänger” (1822) i drobne opowiadania. (Wybory polskie: „Powieści fantastyczne” w układzie A. Langego, 2 t., wyd. „Muzy”; „Opowieści”, przeł. Ida Wieniewska, 1925; „Złoty garnek”, przeł. Jan Kleczyński, 1907, i i.). Utwory Hoffmanna odznaczają się bujną wyobraźnią romantyczną, groteskowym humorem i upiorną niesamowitością. W Niemczech długo zapoznawany, wywarł wpływ zagranicą zwłaszcza na romantyzm francuski. Tłumaczono go i naśladowano w całym kulturalnym świecie. Nowe wyd. kryt. jego utworów oprac. W. Harich, 1925, 15 t.

[edytuj] encyklopedia sztuki
Malarstwo

Jako rysownik i malarz odznaczył się w grotesce i karykaturze, godne są jednak uwagi również jego obrazy (autoportrety) i projekty dekoracji teatralnych.

[edytuj] encyklopedia sztuki
Dzieła

[edytuj] encyklopedia sztuki
Dzieła literackie

Obrazki fantastyczne w stylu Callota (Fantasiestücke in Callot's Manier) (1814)
- Kawaler Gluck (Ritter Gluck)
- Kreisleriana
- Don Juan ('Don Juan)
- Wiadomość o najnowszych losach psa Berganzy (Nachricht von den neuesten Schicksalen des Hundes Berganza)
- Magnetyzer (Der Magnetiseur)
- Złoty garnek (Der goldene Topf)
- Przygoda w noc sylwestrową (Die Abenteuer der Sylvesternacht)
Diable eliksiry (Die Elixiere des Teufels) (1815)
Dziadek do Orzechów (Nußknacker und Mausekönig)(1816)
Opowieści nocne (Nachtstücke) (1817)
- Piaskun (Der Sandmann)
- Ślub (Das Gelübde )
- Ignaz Denner
- Die Jesuiterkirche in G.
- Ordynacja (Das Majorat)
- Das öde Haus
- Das Sanctus
- Das steinerne Herz
Seltsame Leiden eines Theater-Direktors (1819)
Zacheuszek, Cynobrem zwany (Klein Zaches, genannt Zinnober) (1819)
Spielerglück (1819)
Bracia Serafiońscy (Die Serapionsbrüder)
- Die Bergwerke zu Falun
- Doża i Dogaressa (Doge und Dogaresse)
- Panna de Scudery (Das Fräulein von Scuderi)
- Der unheimliche Gast
- Mistrz Martin, bednarz, i jego czeladnicy ( Martin der Küfner und seine Gesellen)
Księżniczka Brambilla: capriccio według Jakuba Callota (Prinzessin Brambilla) (1820)
Kota Mruczysława poglądy na życie (Lebensansichten des Katers Murr) (1820)
Die Irrungen (1820)
Die Geheimnisse (1821)
Die Doppeltgänger (1821)
Mistrz Pchła: bajka zawarta w siedmiu przygodach dwóch przyjaciół (Meister Floh) (1822)
Narożne okno (Des Vetters Eckfenster) (1822)
Letzte Erzählungen (1825)

[edytuj] encyklopedia sztuki
Dzieła muzyczne

[edytuj] encyklopedia sztuki
Utwory sceniczne (opery)

Die Maske (Libretto: E. T. A. Hoffmann), (1799)
Die lustigen Musikanten (Libretto: Clemens Brentano), (1804)
Bühnenmusik zu Zacharias Werners Trauerspiel „Das Kreuz an der Ostsee“ (1805)
Liebe und Eifersucht (Calderón]] / August Wilhelm Schlegel (1807)
Arlequin, (1808)
Der Trank der Unsterblichkeit (Libretto: Julius von Soden), (1808)
Wiedersehn! (Libretto: E. T. A. Hoffmann), (1809)
Dirna (Libretto: Julius von Soden), (1809)
Muzyka sceniczna do dramatu Juliosa von Sodensa „Julius Sabinus“ (1810)
Saul, König von Israel (Libretto: Joseph von Seyfried) (1811)
Aurora (Libretto: Franz von Holbein) heroische Oper (1812)
Ondyna (Undine) (Libretto: Friedrich de la Motte Fouqué), (1814)
Der Liebhaber nach dem Tode

[edytuj] encyklopedia sztuki
Muzyka wokalna

Msza d-moll (1805)
Trois Canzonettes à 2 et à 3 voix (1807)
6 Canzoni per 4 voci alla capella (1808)
Miserere b-moll (1809)
In des Irtisch weiße Fluten (Kotzebue), pieśń (1811)
Recitativo ed Aria „Prendi l’acciar ti rendo“ (1812)
Tre Canzonette italiane (1812); 6 Duettini italiani (1812)
Nachtgesang, Türkische Musik, Jägerlied, Katzburschenlied für Männerchor (1819-1821)

[edytuj] encyklopedia sztuki
Muzyka instrumentalna

Rondo na fortepian (1794/1795)
Ouvertura. Musica per la chiesa d-moll (1801)
5 Sonat fortepianowych: A-Dur, f-moll, F-Dur, f-moll, cis-moll (1805-1808)
Große Fantasie na fortepian (1806)
Symfonia Es-Dur (1806)
Harfenquintett c-moll (1807)
Grand Trio E-Dur (1809)
Walzer zum Karolinentag (1812)
Serapions-Walzer (1818-1821)

[edytuj] encyklopedia sztuki
Opracowania

Peter Braun: E. T. A. Hoffmann. Dichter, Zeichner, Musiker. Biographie. Düsseldorf u.a.: Artemis und Winkler. 2004
Klaus Deterding: Die Poetik der inneren und äußeren Welt bei E. T. A. Hoffmann. Zur Konstitution des Poetischen in den Werken und Selbstzeugnissen.[Dissertation, FU Berlin]. Frankfurt am Main u.a.: Lang. 1991. (= Berliner Beiträge zur neueren deutschen Literaturgeschichte; 15)
Klaus Deterding: Magie des Poetischen Raums. E.T.A. Hoffmanns Dichtung und Weltbild, Heidelberg: Winter, 1999, 359 S.
Klaus Deterding: Das allerwunderbarste Märchen. E.T.A. Hoffmanns Dichtung und Weltbild, Band 3, Würzburg: Königshausen & Neumann, 2003, 187 S.
Klaus Deterding: Hoffmanns Poetischer Kosmos. E.T.A. Hoffmanns Dichtung und Weltbild, Band 4, Würzburg: Königshausen & Neumann, 2003, 212 S.
Brigitte Feldges u. Ulrich Stadler: E. T. A. Hoffmann. Epoche - Werk - Wirkung. München: Beck. 1986
Ronald Fricke: Hoffmanns letzte Erzählung. Roman. Berlin: Rütten und Loening. 2000
Ronald Götting: E. T. A. Hoffmann und Italien. Frankfurt am Main u.a.: Lang. 1992. (= Europäische Hochschulschriften; Reihe 1, Deutsche Sprache und Literatur; 1347)
Susanne Gröble: E. T. A. Hoffmann. Stuttgart: Reclam. 2000. (= Universal-Bibliothek; 15222)
Klaus Günzel: E. T. A. Hoffmann. Leben und Werk in Briefen, Selbstzeugnissen und Zeitdokumenten., Bibliographie, Berlin 1976
Johannes Harnischfeger: Die Hieroglyphen der inneren Welt. Romantikkritik bei E. T. A. Hoffmann. Opladen: Westdt. Verl. 1988
Alfred Hoffmann: E. T. A. Hoffmann. Leben und Arbeit eines preußischen Richters. Baden-Baden: Nomos-Verl. 1990
Christian Jürgens: Das Theater der Bilder. Ästhetische Modelle und literarische Konzepte in den Texten E. T. A. Hoffmanns. Heidelberg: Manutius-Verl. 2003
Gerhard R. Kaiser: E. T. A. Hoffmann. Stuttgart: Metzler. 1988. (= Sammlung Metzler; 243; Realien zur Literatur)
Werner Keil: E. T. A. Hoffmann als Komponist. Studien zur Kompositionstechnik an ausgewählten Werken. Wiesbaden: Breitkopf und Härtel. 1986. (= Neue musikgeschichtliche Forschungen; 14)
Ute Klein: Die produktive Rezeption E. T. A. Hoffmanns in Frankreich. Frankfurt am Main u.a.: Lang. 2000. (= Kölner Studien zur Literaturwissenschaft; 12)
Eckart Kleßmann: E. T. A. Hoffmann oder die Tiefe zwischen Stern und Erde. Eine Biographie. Frankfurt am Main: Insel-Verl. 1995. (= Insel-Taschenbuch; 1732)
Sigrid Kohlhof: Franz Fühmann und E. T. A. Hoffmann. Romantikrezeption und Kulturkritik in der DDR. Frankfurt am Main u.a.: Lang. 1988. (= Europäische Hochschulschriften; Reihe 1; Deutsche Sprache und Literatur; 1044)
Detlef Kremer: Romantische Metamorphosen. E. T. A. Hoffmanns Erzählungen. Stuttgart u.a.: Metzler. 1993
Detlef Kremer: E. T. A. Hoffmann zur Einführung. Hamburg: Junius. 1998. (= Zur Einführung; 166)
Rainer Lewandowski: E. T. A. Hoffmann und Bamberg. Fiktion und Realität. Über eine Beziehung zwischen Leben und Literatur. Bamberg: Fränkischer Tag. 1995
Hartmut Mangold: Gerechtigkeit durch Poesie. Rechtliche Konfliktsituationen und ihre literarische Gestaltung bei E.T.A. Hoffmann. Wiesbaden: Dt. Univ.-Verl. 1989
Rolf Meier: Dialog zwischen Jurisprudenz und Literatur: Richterliche Unabhängigkeit und Rechtsabbildung in E.T.A. Hoffmanns `Das Fräulein von Scuderi`. Baden-Baden: Nomos Verl.Ges. 1994
Marko Milovanovic: "Die Muse entsteigt einem Fass". Was E.T.A. H. tatsächlich in Berliner Kneipen trieb. In: Kritische Ausgabe 1/2005
Magdolna Orosz: Identität, Differenz, Ambivalenz. Erzählstrukturen und Erzählstrategien bei E.T.A. Hoffmann. Frankfurt am Main u.a.: Lang. 2001. (= Budapester Studien zur Literaturwissenschaft 1)
Edyta Połczyńska, Prawnik Ernst Theodor Amadeus Hoffmann w sztuce i na urzędzie, "Kronika Miasta Poznania", ISSN 977-0137-3552, 2008, nr 3 (Prawnicy)
Stefan Ringel: Realität und Einbildungskraft im Werk E. T. A. Hoffmanns. Köln u.a.: Böhlau. 1997
Rüdiger Safranski: E. T. A. Hoffmann. Das Leben eines skeptischen Phantasten. Frankfurt am Main: Fischer-Taschenbuch-Verl. 2000. (= Fischer-Taschenbücher; 14301)
Dirk Schmidt: Der Einfluß E.T.A. Hoffmanns auf das Schaffen Edgar Allan Poes. Marburg: Tectum-Verl. 1996. (= Edition Wissenschaft; Reihe vergleichende Literaturwissenschaft; 2)
Olaf Schmidt: „Callots fantastisch karikierte Blätter“. Intermediale Inszenierungen und romantische Kunsttheorie im Werk E. T. A. Hoffmanns. Berlin: Schmidt. 2003. (= Philologische Studien und Quellen; 181)
Wulf Segebrecht: Heterogenität und Integration. Studien zu Leben, Werk und Wirkung E. T. A. Hoffmanns. Frankfurt am Main u.a.: Lang. 1996. (= Helicon; 20)
Hartmut Steinecke: E. T. A. Hoffmann. Stuttgart: Reclam. 1997. (= Universal-Bibliothek; 17605)
Hartmut Steinecke: Die Kunst der Fantasie. E.T.A. Hoffmanns Leben und Werk. Frankfurt am Main u.a.: Insel-Verl. 2004
Odila Triebel: Staatsgespenster. Fiktionen des Politischen bei E. T. A. Hoffmann. Köln u.a.: Böhlau. 2003. (= Literatur und Leben; N.F., 60)
Gerhard Weinholz: E. T. A. Hoffmann. Dichter, Psychologe, Jurist. Essen: Verl. Die Blaue Eule. 1991. (= Literaturwissenschaft in der Blauen Eule; 9)
Gabrielle Wittkop-Ménardeau: E. T. A. Hoffmann. Mit Selbstzeugnissen und Bilddokumenten. 12. Aufl. Reinbek bei Hamburg: Rowohlt. 1992. (= Rowohlts Monografien; 113)
Kenneth B. Woodgate: Das Phantastische bei E. T. A. Hoffmann. Frankfurt am Main u.a.: Lang. 1999. (= Helicon; 25)