Film - przegląd chronologiczny

Z Wikipedii

Przegląd chronologiczny kina i sztuki filmowej. Przedstawiono listę odnośników do bardziej szczegółowych opisów poszczególnych lat, wraz z najbardziej znaczącym zdarzeniem lub filmem z danego roku.

• Kino w wieku XIX
• Kino XX wieku:
  • 1900-1909 – 1910-1919 – Lata 20. – Lata 30. – Lata 40. – Lata 50. – Lata 60. – Lata 70. – Lata 80. – Lata 90.
• Kino XXI wieku:
  • 2000-2009

---

[edytuj]  encyklopedia sztuki
Wiek XIX

Zobacz też: Kino w XIX wieku

• 1888 - Roundhay Garden Scene – uważany za najstarszy film w dziejach.
• 1889
• 1890
• 1891 – Thomas Edison uzyskuje patent na kinetoskop – urządzenie do indywidualnego oglądania ruchomych obrazów nakręconych na taśmie filmowej
• 1892
• 1893
• 1894
  • Thomas Edison nagrywa Fred Ott’s Sneeze
  • bracia Auguste i Louis Lumière skonstruowali kinematograf – patent z 13 lutego
• 1895 – Wyjście robotników z fabryki, nakręcony przez braci Lumière uważany za pierwszy film w dziejach, pokazany w historycznym pierwszym publicznym pokazie 28 grudnia
• 1896
• 1897
• 1898 – Cinderella
• 1899

[edytuj]  encyklopedia sztuki
1900-1909

Zobacz też: Kino w latach 1900-1909

• 1900
• 1901
• 1902 – Podróż na księżyc reż. Georges Méliès, pierwsze prawdziwe widowisko filmowe
• 1903 – Napad na ekspress, reż. Edwin Porter, pierwszy western i pierwszy rewolwer wycelowany w publiczność
• 1904 – Napad na ekspres, remake w reż. Siegmund Lubin
• 1905 –
• 1906 – Ben-Hur, reż. Sidney Olcott.
  • Humorous Phases of Funny Faces, reż. James Stuart Blackton, jeden z pierwszych filmów animowanych
• 1907 –
• 1908 – Thomas Edison utworzył Motion Picture Patents Company
  • Zabójstwo księcia Gwizjusza, reż. André Calmettes, manifestacja Film d'Art, przenosząca do kina konwencje teatralne
• 1909 –

[edytuj]  encyklopedia sztuki
1910-1919

Zobacz też: Kino w latach 1910-1919.

• 1910 – pierwszy film o Frankensteinie wyprodukowany przez Edison Studios
  • Polak Władysław Starewicz kręci w Kownie pierwszy w świecie lalkowy film animowany Piękna Lukanida (premiera w 1912 r)
• 1911 – Nestor Films otworzyło pierwsze studio filmowe w Hollywood
• 1912 – Od żłobka do krzyża (reż. Sidney Olcott)
• 1913 – pierwsze filmy z udziałem Charliego Chaplina
  • pierwsza, włoska ekranizacja powieści Quo vadis Henryka Sienkiewicza (reż. Enrico Guazzoni)
  • pierwszy głośny film niemiecki Student z Pragi, zapowiedź ekspresjonizmu w filmie (reż. Stellan Rye, zdjęcia Guido Seeber, wyst. Paul Wegener)
• 1914 – Zabawny romans Charliego i Loloty Macka Sennetta, z Marie Dressler, Charliem Chaplinem i Mabel Normand w rolach głównych
  • Cabiria, pierwsze wielkie widowisko historyczne z czasów starożytnych (reż. Giovanni Pastrone)
• 1915 – Narodziny narodu (reż. D.W.Griffith), apologia Ku-Klux-Klanu, nowatorski montaż
  • Dziewczyna z prowincji z Florence LaBadie
• 1916 – Nietolerancja reż. D.W.Griffith
• 1917 – wprowadzenie Technicoloru
• 1918 – My Four Years in Germany, pierwszy film Warner Bros. First National wypuszcza pierwszy film o Tarzanie, z Elmem Lincolnem w roli głównej
• 1919 – Douglas Fairbanks, Sr., Mary Pickford, Charlie Chaplin i D.W.Griffith zakładają wytwórnię filmową United Artists
  • melodramat Złamana lilia (reż. D.W.Griffith, wielka kreacja Lilian Gish)
  • dramat kostiumowy Madame Dubarry (reż. Ernst Lubitsch, początek kariery aktorskiej Poli Negri)

[edytuj]  encyklopedia sztuki
Lata 20. XX wieku

Zobacz też: Kino w latach 20. XX wieku

• 1920 – najznakomitsze dzieło niemieckiego ekspresjonizmu: Gabinet doktora Caligari o szaleństwie, hipnozie i tajemniczych morderstwach z niezwykłą deformującą rzeczywistość scenografią (reż. Robert Wiene, wyst. Werner Krauss)
  • Buster Keaton w filmie The Saphead (wytwórnia Metro).
  • Erich von Stroheim kręci w wytwórni Goldwyn, film The Devil's Passkey z Mae Busch w roli głównej
  • Znak Zorro (reż. Fred Niblo), pierwszy film o przygodach Zorro ze znakomitą kreacją Douglasa Fairbanksa
• 1921 – Flip i Flap w pierwszym filmie razem A Lucky Dog
  • Melodramatyczny Brzdąc – Charlie Chaplin jako opiekuńczy rzemieślnik i Jackie Coogan jako dziecko-podrzutek
• 1922 – Nosferatu – symfonia grozy, pierwszy film o wampirach (reż. Friedrich Wilhelm Murnau)
  • Czterech jeźdźców Apokalipsy ze sławną sceną tanga, początek kariery Rudolfa Valentino
  • Dr Mabuse, pierwszy artystyczny film sensacyjny (reż. Fritz Lang)
  • Seria filmów Our Gang ze studia Hala Roacha
• 1923 – największy film Harolda Lloyda Jeszcze wyżej wyprodukowany przez Hala Roacha i wydany przez Pathe
  • Rozkosze gościnności, pierwsza sławna komedia Bustera Keatona
• 1924 – utworzenie wytwórni Metro-Goldwyn-Mayer
  • Monumentalna saga Nibelungi w reż. Fritza Langa
• 1925 – film Lona Chaneya, Upiór w operze, z sekwencjami w kolorze.
  • Jeden z najważniejszych filmów kina niemego z nowatorskim montażem, Pancernik Potiomkin w reż. Sergeya Eisensteina
  • Najważniejszy film Ericha von Stroheima, Chciwość.
  • Najsławniejsza komedia Chaplina Gorączka złota
• 1926 – pierwszy film fabularny Vitaphone, Don Juan z Johnem Barrymore, wypuszczony przez Warner Brothers. Wydany pośmiertnie
  • Syn szejka jest najbardziej kasowym filmem Rudolfa Valentino
  • Burleska Generał Bustera Keatona
  • Supergigant kostiumowy Ben-Hur
  • Klasyk science-fiction Metropolis w reż. Fritza Langa
  • Rewolucyjny dramat Matka (reż. Wsiewołod Pudowkin)
• 1927 – film Alana Croslanda Śpiewak jazzbandu ze śpiewającym Alem Jolsonem, pierwszy kinowy film dźwiękowy.
  • Pierwsza dźwiękowa kronika filmowa, Fox Movietone News
• 1928 – pierwszy udźwiękowiony film animowany, Dinner Time wyprodukowała wytwórnia VanBurena, następny, Steamboat Willie wyprodukował Walt Disney miesiąc później
  • Propagandowy Październik w reż. Sergeya Eisensteina
• 1929 – po raz pierwszy przyznano Nagrody Akademii Filmowej, czyli Oscary
  • Flip i Flap debiutują w filmie dźwiękowym Unaccustomed as We Are z Thelmą Todd w wytwórni Hala Roacha

[edytuj]  encyklopedia sztuki
Lata 30. XX wieku

Zobacz też: Kino w latach 30. XX wieku

• 1930 – pierwszy musical Busby Berkelya , Whoopee z Eddie Cantor, w kolorze. Debiut animowanej gwiazdy Betty Boop stworzonej przez Maksa Fleischera.
  • Błękitny anioł (reż. Josef von Strnberg, wyst. Marlena Dietrich, Emil Jannings)
  • Ziemia (reż. Ołeksandr Dowżenko)
• 1931 – film Pardon Us z Flipem i Flapem, wyprodukowany przez MGM
  • Światła wielkiego miasta (reż. i wyst. Charlie Chaplin
  • M jak morderca (reż. Fritz Lang, wyst. Peter Lorre, Otto Wernicke)
  • Frankenstein (wyst. Boris Karloff)
• 1932 – początek kariery filmowej Shirley Temple
  • Ludzie w hotelu (reż. Edmund Goulding, wyst. Greta Garbo, John Barrymore)
• 1933 – czeski film Ekstaza wywołał skandal obyczajowy, ze względu na sceny erotyczne
  • Prywatne życie Henryka VIII (reż. Alexander Korda, wyst. Charles Laughton)
  • Kacza zupa, najlepsza komedia braci Marx
  • King Kong, pierwszy film o małpie w Nowym Jorku
  • Świat się śmieje, sowiecka burleska (reż. Grigory Aleksandrov, wyst. Leonid Utiosow, Lubow Orłowa)
  • Pierwszy film rysunkowy z Popeyeem, Popeye the Sailor
• 1934 – Samuel Goldwyn kupił prawa do sfilmowania Czarnoksiężnik z krainy Oz od Franka Bauma.
  • Ich noce (reż. Frank Capra, wyst. Clark Gable, Claudette Colbert)
  • poetycka Atalanta (reż. Jean Vigo)
  • Shirley Temple stała się gwiazdą
• 1935 – film Thicker than water z Flipem i Flapem
  • Anna Karenina, melodramatyczna adaptacja powieści Lva Tolstoia (wyst. Greta Garbo)
  • Kapitan Blood, klasyczny film piracki (reż. Michael Curtiz, wyst. Errol Flyn)
  • Panowie w cylindrach, romantyczna komedia, film taneczny (wyst. Fred Astaire, Ginger Rogers)
• 1936 – An All-American Toothache z Patsy Kelly i Mickeyem Danielsem.
  • Dama Kameliowa, adaptacja powieści Aleksandra Dumasa ojca (reż. Georg Cukor, wyst. Greta Garbo)
  • satyra na cywilizację przemysłową Dzisiejsze czasy (reż. i wyst. Charlie Chaplin)
  • dramat społeczny o linczu Jestem niewinny (reż. Fritz Lang, wyst. Spencer Tracy)
• 1937 – Królewna Śnieżka i siedmiu krasnoludków, pierwszy pełnometrażowy film animowany
  • Towarzysze broni o francuskich jeńcach (reż. Jean Renoir, wyst. Jean Gabin)
  • Dybuk, polski film w języku jidysz o miłości w świecie chasydzkim (reż. Michał Waszyński)
• 1938 – rozpoczyna się casting do filmu Czarnokiężnik z krainy Oz
  • studium psychologiczne Jezebel na tle panoramy amerykańskiego Południa (reż. Wiliam Wyler, wyst. Bette Davis, Henry Fonda)
  • epos historyczny Aleksander Newski (reż. Siergiej Eisenstein, wyst. Nikołaj Czerkasow, muzyka Sergey Prokofiev)
• 1939 – premiera filmu o romantycznej miłości Przeminęło z wiatrem w Atlancie (reż. Victor Fleming, wyst. Clark Gable, Vivien Leigh)
  • poetycka tragedia o przypadkowej zbrodni Brzask (reż. Marcel Carné, wyst. Jean Gabin)
  • okrutna komedia z tragicznym finałem Zasada gry (reż. Jean Renoir)
  • klasyczny western Dyliżans (reż. John Ford, wyst. John Wayne)

[edytuj]  encyklopedia sztuki
Lata 40. XX wieku

Zobacz też: Kino w latach 40. XX wieku

• 1940 – zakazany w III Rzeszy Dyktator, w której Charlie Chaplin gra jednocześnie dyktatora Hynkela i prześladowanego przez niego żydowskiego fryzjera
  • Jud Süß, najsłynniejszy propagandowy film hitlerowski (reż. Veit Harlan)
  • Grona gniewu (reż. John Ford, wyst. Henry Fonda, zdjęcia Gregg Toland)
• 1941 – przełomowy w historii kina Obywatel Kane (scen., reż. i gł. rola Orson Welles)
  • czarny kryminał Sokół maltański (reż. John Huston, wyst. Humphrey Bogart, Mary Astor)
• 1942 – prawdopodobnie najsłynniejszy melodramat w dziejach kina Casablanca (reż. Michael Curtiz, wyst. Humphrey Bogart, Ingrid Bergman)
  • Być, albo nie być, komedia absurdu dziejąca się w okupowanej Warszawie (reż. Ernst Lubitsch)
• 1943 – Lassie, wróć!
• 1944 – klasyczny czarny kryminał Podwójne ubezpieczenie (reż. Billy Wilder, wyst. Barbara Stanwyck)
• 1945 – National Velvet przynosi sławę Elizabeth Taylor
  • studium alkoholizmu Stracony weekend (reż. Billy Wilder, wyst. Ray Milland, zdjęcia John Seitz)
  • poetycki film francuski Komedianci (scen. Jacques Prévert, reż. Marcel Carné, wyst. Arletty, Jean-Louis Barrault, Pierre Brasseur)
  • początek włoskiego neorealizmu Rzym, miasto otwarte (reż. Roberto Rosselini)
• 1946 – To wspaniałe życie reż. Frank Capra, Zakazane piosenki
  • dramat sensacyjny Gilda (reż. Charles Vidor, wyst. Rita Hayworth) ze sławną sceną zdejmowania czarnej rękawiczki
• 1947 – Święty Mikołaj z 34. Ulicy
  • dramat o udającym Żyda dziennikarzu Dżentelmeńska umowa (reż. Elia Kazan, wyst. Gregory Peck)
• 1948 – Joanna d’Arc, z Ingrid Bergman
  • portret włoskiego powojennego społeczeństwa Złodzieje rowerów (reż. Vittorio De Sica)
  • ekranizacja sztuki Shakespeare’a Hamlet (reż. i wyst. Laurence Olivier)
  • film o Auschwitz Ostatni etap (reż. Wanda Jakubowska, muz. Roman Palester)
• 1949 – Piaski Iwo Jimy, reż. Allan Dwan

[edytuj]  encyklopedia sztuki
Lata 50. XX wieku

Zobacz też: Kino w latach 50. XX wieku

• 1950 – Kopciuszek z wytwórni Walta Disneya
• 1951 – Amerykanin w Paryżu, Tramwaj zwany pożądaniem (reż. Elia Kazan)
• 1952 – wprowadzenie systemu Cinerama
• 1953 – Piotruś Pan z wytwórni Walta Disneya
• 1954 – Na nabrzeżach, Narodziny gwiazdy i Okno na podwórze w reż. Alfreda Hitchcocka
• 1955 – Na wschód od Edenu, z Jamesem Deanem (reż. Elia Kazan)
• 1956 – Dziesięcioro przykazań, z Charltonem Hestonem
• 1957 – Siódma pieczęć reż. ingmar Bergman, Jailhouse Rock z Elvisem Presleyem
• 1958 – Zawrót głowy Hitchcocka i Młode lwy
• 1959 – Ben-Hur

[edytuj]  encyklopedia sztuki
Lata 60. XX wieku

Zobacz też: Kino w latach 60. XX wieku

• 1960 – Psychoza reż. Alfred Hitchcock
• 1961 – West Side Story, Viridiana reż. Luis Buñuel
• 1962 – Lawrence z Arabii i Zabić drozda oraz Dr. No - pierwszy film z serii o Jamesie Bondzie.
• 1963 – Ptaki reż. Alfred Hitchcock, Pozdrowienia z Moskwy
• 1964 – The Beatles w filmie Noc po ciężkim dniu, Goldfinger
• 1965 – Dźwięki muzyki, Operacja Piorun
• 1966 – Kto się boi Virginii Woolf?
• 1967 – Absolwent, Żyje się tylko dwa razy
• 1968 – Odyseja kosmiczna 2001 reż. Stanley Kubrick
• 1969 – Włoska robota, W tajnej służbie Jej Królewskiej Mości
• 1969 – Butch Cassidy i Sundance Kid , "Hello, Dolly" (reż. G. Kelly)

[edytuj]  encyklopedia sztuki
Lata 70. XX wieku

Zobacz też: Kino w latach 70. XX wieku

• 1970 – Patton, M*A*S*H
• 1971 – Francuski łącznik, Diamenty są wieczne, A teraz coś z zupełnie innej beczki
• 1972 – Ojciec chrzestny
• 1973 – Żądło, Egzorcysta, Żyj i pozwól umrzeć
• 1974 – Jesus Christ Superstar, Morderstwo w Orient Expressie z Ingrid Bergman, Człowiek ze złotym pistoletem
• 1975 – Szczęki reż. Steven Spielberg, Lot nad kukułczym gniazdem reż. Milos Forman, Monty Python i Święty Graal
• 1976 – Rocky
• 1977 – Gwiezdne wojny, część IV: Nowa nadzieja reż. George Lucas; Gorączka sobotniej nocy z piosenkami zespołu Bee Gees, Szpieg, który mnie kochał
• 1978 – W krzywym zwierciadle: Menażeria
• 1979 – Czas apokalipsy reż. Francis Ford Coppola, Moonraker

[edytuj]  encyklopedia sztuki
Lata 80. XX wieku

Zobacz też: Kino w latach 80. XX wieku

• 1980 – Golfiarze, Gwiezdne wojny, część V: Imperium kontratakuje
• 1981 – Współpraca Gorge’a Lucasa ze Stevenem Spielbergiem przy filmie Poszukiwacze zaginionej arki, Tylko dla twoich oczu
• 1982 – E.T., Łowca androidów Ridleya Scotta, Monty Python na żywo w Hollywood Bowl
• 1983 – Wielki chłód i Pierwszy krok w kosmos, Ośmiorniczka, Sens życia według Monty Pythona
  • polski film Tango w reżyserii Zbigniewa Rybczyńskiego wyprodukowany przez Se-ma-for otrzymuje Oscara za rok 1982 w kategorii krótkiego filmu animowanego
• 1984 – Pogromcy duchów i Amadeusz
• 1985 – Kolor purpury, Brazil, Zabójczy widok
• 1986 – Pluton Olivera Stone’a
• 1987 – Fatalne zauroczenie, Trzech mężczyzn i dziecko, W obliczu śmierci
• 1988 – Rain Man (Dustin Hoffman i Tom Cruise w rolach głównych)
• 1989 – Batman, reż. Tim Burton, Licencja na zabijanie

[edytuj]  encyklopedia sztuki
Lata 90. XX wieku

Zobacz też: Kino w latach 90. XX wieku

• 1990 – Kevin sam w domu, Tańczący z wilkami
• 1991 – Milczenie owiec
• 1992 – Kevin sam w Nowym Jorku, Powrót Batmana
• 1993 – Lista Schindlera i Park jurajski
• 1994 – Tom Hanks w filmie Forrest Gump; Król Lew; Pulp Fiction
• 1995 – Mel Gibson w filmie Braveheart – Waleczne Serce, GoldenEye, Batman Forever
• 1996 – Fargo
• 1997 – Titanic, Lepiej być nie może i Faceci w czerni oraz Jutro nie umiera nigdy
• 1998 – Tom Hanks w filmie Szeregowiec Ryan
• 1999 – Szósty zmysł (reż. M. Night Shyamalan), Gwiezdne wojny, część I: Mroczne widmo i Matrix, a także Świat to za mało

[edytuj]  encyklopedia sztuki
Lata 2000-2007

Zobacz też: Kino w latach 2000-2009

• 2000 – Gladiator, Bracie, gdzie jesteś?, Requiem dla snu, Tańcząc w ciemnościach, Przyczajony tygrys, ukryty smok, Amores perros, Gniew oceanu

• 2001 – Harry Potter i Kamień Filozoficzny, Władca Pierścieni: Drużyna Pierścienia, Amelia, Piękny umysł, Helikopter w ogniu , Inni, Moulin Rouge!, Dziennik Bridget Jones, A.I. Sztuczna inteligencja

• 2002 – Znaki, Władca Pierścieni: Dwie wieże, Pianista, Epoka lodowcowa, The Ring, Miasto Boga, Spider-Man, Godziny, Frida, Chicago, Śmierć nadejdzie jutro

• 2003 – Noi Albinoi; Władca Pierścieni: Powrót króla; Gdzie jest Nemo? (wyprzedza Króla Lwa jako najbardziej kasowy film animowany), Kill Bill, 21 gramów, Kontrolerzy, Good bye, Lenin!, Słoń, Monster

• 2004 – Shrek 2, Harry Potter i więzień Azkabanu, Pasja, Miasto gniewu, Marzyciel, Za wszelką cenę, Osada, Bliżej, Zakochany bez pamięci, Kill Bill 2, Spider-Man 2, Aviator, Złe wychowanie, Dzienniki motocyklowe

• 2005 – , Gwiezdne wojny, część III: Zemsta Sithów, Sin City, Madagaskar, Gnijąca panna młoda, Wojna światów, Opowieści z Narnii: Lew, Czarownica i stara szafa, King Kong, Skazany na bluesa, Tajemnica Brokeback Mountain, Wyznania gejszy, Charlie i fabryka czekolady, Broken Flowers, Siła strachu, Monachium, Spacer po linie, Batman: Początek

• 2006 – Piraci z Karaibów: Skrzynia umarlaka, Kod da Vinci, Labirynt Fauna, Borat, Pachnidło, Apocalypto, Babel, Plac Zbawiciela, Ostatni król Szkocji, Volver, Maria Antonina, Casino Royale

• 2007 – Shrek Trzeci, Testosteron, Harry Potter i Zakon Feniksa, Piraci z Karaibów: Na krańcu świata, Niczego nie żałuję - Edith Piaf