Film polski

Z Wikipedii

Brak wersji przejrzanej

Spis treści

1 Początki
2 20-lecie międzywojenne
3 II wojna światowa
4 Po II wojnie światowej
5 Zobacz też
6 Linki zewnętrzne

[edytuj] encyklopedia sztuki
Początki

Wśród pionierów kina nie brakuje Polaków. Pierwszymi polskimi realizatorami filmowymi na przeł. XIX i XX w. byli: Kazimierz Prószyński - konstruktor i wynalazca pleografu - kamery i projektora nowocześniejszego niż kinematograf, filmujący krótkie scenki rodzajowe z życia codziennego Warszawy (Ślizgawka w Łazienkach), oraz Bolesław Matuszewski, który realizował krótkie filmy dokumentalne (m.in. z wizyty cesarza Wilhelma II w Peterhofie 1897) jako operator firmy Lumiere.

W 1899 w Polsce powstało pierwsze stałe kino w Łodzi przy ul. Piotrkowskiej zwane "Teatrem Żywych Fotografii" (stosowano aparat projekcyjny systemu braci Lumiére).

W 1902 Kazimierz Prószyński realizował krótkie filmy inscenizowane, np. Powrót birbanta i Przygoda dorożkarza - oba z Kazimierzem Junoszą-Stępowskim w roli głównej.

Tablica w miejscu premiery filmu Antoś po raz pierwszy w Warszawie

W 1908 powstał pierwszy film fabularny Antoś po raz pierwszy w Warszawie z Antonim Fertnerem w roli głównej. Scenariusz - Antoni Fertner, Jakub Jasiński, Jerzy Meyer, zdjęcia - Jerzy Meyer (premiera 22 października 1908). Z Antosiem Fertnera nakręcono jeszcze kilka niemych komedii.

W 1910 w Kownie Władysław Starewicz zrealizował pierwszy w świecie film lalkowy z animacją poklatkową Piękna Lukanida (premiera w 1912 w Moskwie).

Ekranizacje literackie:

Dzieje grzechu (1911)
Meir Ezofowicz (1911)

Patriotyczne (większość z okresu I wojny światowej):

Obrona Częstochowy (1913)
Pod jarzmem tyranów (1916)
Ochrana warszawska i jej tajemnice (1916)
Carat i jego sługi (1917)

Melodramatyczne:

Słodycz grzechu (1914)
Niewolnica zmysłów (1914) z debiutującą Polą Negri
Bestia (1917)
Carska faworyta (1918)

[edytuj] encyklopedia sztuki
20-lecie międzywojenne

Po odzyskaniu niepodległości film polski zaczął się bardzo szybko rozwijać. Powstawały wytwórnie filmowe (m.in. Sfinks, Leo Film, Feniks, Falanga) produkujące najpopularniejsze gatunki, czyli adaptacje literatury i filmy patriotyczne, melodramaty, komedie. W okresie kina niemego do najlepszych dzieł filmowych należały adaptacje literackie:

Ziemia obiecana (1927) reż. Aleksander Hertz
Pan Tadeusz (1928) reż. Ryszard Ordyński
Przedwiośnie (1928) reż. Henryk Szaro

W 1930 powstał pierwszy film dźwiękowy Moralność Pani Dulskiej w reż. Bolesława Newolina.

W latach trzydziestych powstały pierwsze filmy eksperymentalne:

Przekroje (1931) i Beton (1933) Janusza Marii Brzeskiego (ten ostatni z Kazimierzem Podsądeckim)
OR - Obliczenia Rytmiczne (1933) Jalu Kurka

[edytuj] encyklopedia sztuki
II wojna światowa

Po wybuchu drugiej wojny światowej polski przemysł filmowy przestał istnieć.

We wrześniu 1939 obronę Warszawy filmowali m.in. Roman Banach, Jerzy Gabryjelski, Stanisław Lipiński, Henryk Vlassak, Jerzy Zarzycki (Kronika oblężonej Warszawy).

Od początku okupacji rozpoczęto akcję bojkotu kin (słynne hasło "tylko świnie siedzą w kinie"), które okupacyjne władze niemieckie traktowały jako miejsce intensywnej propagandy.

Wielu filmowców znalazło się poza granicami kraju, gdzie głównie przy armiach polskich lub rządzie w Londynie (Biuro Filmowe Ministerstwa Informacji i Dokumentacji) organizowali grupy zdjęciowe:

od 1940 w Wielkiej Brytanii (Eugeniusz Cękalski, Stefan Osiecki, Franciszek Ożga)
od 1942 w ZSRR w Armii Andersa (m.in. Michał Waszyński, Stanisław Lipiński, Konrad Tom, Seweryn Steinwurzel) i na jej szlaku: w Iraku, Iranie, Palestynie, Egipcie i we Włoszech (Monte Cassino) - Kroniki wojenne

Na Zachodzie powstały filmy o patriotyczne, propagandowe, dokumentalne m.in.:

Jeszcze Polska nie zginęła reż. Franciszek Ożga i Zbigniew Jaszcz (1940)
Biały Orzeł (1940)
To jest Polska (1941)
Dziennik polskiego lotnika (1942)
Niedokończona podróż reż. Eugeniusz Cękalski
Kraj mojej matki (1943) reż. Romuald Gantkowski, z udziałem Ewy Curie jako narratorki (z wykorzystaniem kolorowych zdjęć z reportażu Beautiful Poland z 1938-1939)
Polska parada (Polish Parade - 1943)
Monte Cassino (1944) reż. Michał Waszyński
Niezwyciężeni – Idziemy (1944) scenariusz i montaż Franciszek Ożga
Wzywamy pana Smitha (Calling Mr Smith - 1943) Franciszka i Stefan Themersonowie realizują w barwny film eksperymentalny

W 1942 Komenda Główna Armii Krajowej powołała w Biurze Informacji i Propagandy grupę filmową kierowaną przez Antoniego Bohdziewicza w kraju. Powstanie warszawskie filmowali m.in.: Jerzy Zarzycki, Andrzej Ancuta, Stefan Bagiński, Jerzy Gabryjelski, Roman Banach, Seweryn Kruszyński, Henryk Vlassak, Antoni Wawrzyniak (Kroniki z powstania warszawskiego).

W 1943 filmowcy, którzy wcześniej pracowali w wytwórniach sowieckich, stworzyli Czołówkę Filmową Wojska Polskiego, realizującą kroniki i filmy dokumentalne (m.in. Przysięgamy ziemi polskiej (1943) i Majdanek cmentarzysko Europy (1944) reż. Aleksander Ford, Bitwa o Kołobrzeg (1945) reż. Jerzy Bossak. Po zakończeniu wojny Czołówka stała się pierwszym ośrodkiem produkcji filmowej w kraju.