Friedrich Schiller

Z Wikipedii

Brak wersji przejrzanej

Friedrich Schiller (1759-1805)

Johann Christoph Friedrich von Schiller (do otrzymania szlachectwa w 1802 roku Johann Christoph Friedrich Schiller) znany jako Friedrich Schiller (ur. 10 listopada 1759, zm. 9 maja 1805) – niemiecki poeta, filozof, historyk, estetyk, teoretyk teatru i dramaturg, przedstawiciel tzw. klasyki weimarskiej.

[edytuj] encyklopedia sztuki
Biografia

[edytuj] encyklopedia sztuki
Dzieciństwo i młodość

Urodził się w Marbach (rejon Stuttgartu) jako syn lekarza, J. C. Schillera i jego żony Elżbiety. Dzieciństwo i młodość spędził w ubóstwie, chociaż mógł uczęszczać do szkół. Już w wieku trzynastu lat próbował pisać wiersze i dramaty. Zwróciwszy na siebie uwagę Karola Eugeniusza, księcia Wirtembergii, wstąpił w 1773 r. do Karlsschule Stuttgart, elitarnej akademii wojskowej założonej przez księcia, gdzie podjął studia medyczne i prawnicze, interesując się też dziełami Rousseau i Goethego i dyskutując ze swoimi kolegami szkolnymi klasyczne ideały. Szkołę księcia Karola określano jako "plantację niewolników". W szkole napisał w wieku osiemnastu lat swoją pierwszą sztukę, "Zbójcy" (Die Räuber) o grupie naiwnych rewolucjonistów i ich tragicznym końcu. Przyniosła mu ona sławę – jak wielką, możemy stwierdzić choćby po przytoczeniu faktu, ze określano go mianem "niemieckiego Szekspira".

W 1780 r. otrzymał posadę lekarza pułkowego w Stuttgarcie.

Po pierwszym wykonaniu "Zbójców" w Mannheim, w 1781 r., został aresztowany, zabroniono mu też publikowania jakichkolwiek dalszych prac. Wyjechał wtedy ze Stuttgartu (dodajmy, w przebraniu i pod osłoną nocy oraz bez grosza przy duszy – przez najbliższe kilka tygodni zmuszony był prosić o pomoc finansową przyjaciela, z którym podróżował) i przez Lipsk oraz Drezno dotarł w 1787 r. do Weimaru. W 1786 napisał poemat "Oda do radości", do którego Beethoven skomponował muzykę będącą obecnie hymnem Unii Europejskiej. Swoją wczesną twórczością wpisał się w okres tzw. Burzy i naporu (niem. Sturm und Drang).

[edytuj] encyklopedia sztuki
Rodzina i pobyt w Jenie

Pomnik Schillera we Frankfurcie nad Menem

W 1789 został wykładowcą historii i filozofii w Jenie, gdzie pisał wyłącznie prace historyczne. W 1790, 22 lutego poślubił Charlottę von Lengefeld, a już w 1791 stan jego zdrowia zaczął się pogarszać. Miał z Charlottą czwórkę dzieci: dwóch synów, Karla i Ernsta, oraz dwie córki, Emilie i Luise.

W 1792 otrzymał honorowe obywatelstwo Republiki Francuskiej za rewolucyjne przesłanie "Zbójców" (razem z nim odznaczenie to dostał m. in. Tadeusz Kościuszko). Stosunek Schillera wobec Wielkiej Rewolucji był niejednoznaczny – z jednej strony nie pochwalał okrucieństwa jakobinów, zaś z drugiej przemawiały do niego ideały buntowników. Ważnym dla niego rokiem był 1797, kiedy to w piśmie literackim "Almanach muz" opublikował (wraz z Goethem – swoim wieloletnim bliskim przyjacielem) ballady, takie jak "Rękawiczka" czy "Rycerz Toggenburg". Rok wcześniej w tym samym piśmie Schiller i Goethe opublikowali tak zwane "Ksenie", krótkie, lecz bardzo satyryczne wierszyki o tytułach typu "Filozofowie" czy "Charakter narodowy Niemców". Odważna tematyka dzieł Schillera spowodowała, że poetę nazwano "piewcą wolności".

[edytuj] encyklopedia sztuki
Powrót do Weimaru i śmierć

W 1799 powrócił do Weimaru, gdzie Goethe przekonał go do powrotu do pisania sztuk. Razem z Goethem założył Weimar Theater, który stał się czołowym teatrem w Niemczech, przyczyniając się do odrodzenia dramatu. W Weimarze pozostał aż do śmierci – zmarł na gruźlicę w wieku zaledwie 45 lat. Pozostawił po sobie niedokończony dramat "Demetrius" oraz ok. 30 pomysłów na sztuki, które zamierzał napisać w przyszłości.

[edytuj] encyklopedia sztuki
Inne

Wśród wielbicieli jego dzieł był m. in. Adam Mickiewicz (tłumaczył ballady i inne utwory Schillera). Sam Schiller przetłumaczył na niemiecki parę sztuk – w tym "Makbeta" Szekspira i "Ifigenię w Aulidzie" Eurypidesa.

Thomas Mann w latach 50. wygłosił cykl audycji radiowych o Schillerze; wcześniej (1905), z okazji setnej rocznicy śmierci poety, napisał nowelę Schwere Stunde ("Ciężkie godziny"), przedstawiającą tryb życia Schillera w drugiej połowie lat 90. XVIII wieku; trylogia o Wallensteinie jest tam nazwana Leidenswerk ("dzieło cierpień"), a sam poeta – jego nazwisko ani imię nie jest wymienione ani razu – snuje się w nocy po domu, kiedy wszyscy już śpią, chory i zmęczony (siebenunddreißig erst alt und schon am Ende – "trzydziestodziewięcioletni i już stary, bliski końca"), owładnięty marzeniami o wielkiej, nieśmiertelnej sławie (Gekannt sein, --gekannt und geliebt von den Völkern der Erde! – "być znanym, --znanym i ukochanym przez narody Ziemi!").

Niektórzy wolnomularze spekulowali, że Schiller należał do masonerii, ale nigdy tego nie udowodniono.

Jedyną znaczącą muzyczną interpretacją jego dzieła – oprócz IX Symfonii Beethovena – była "Nänie" z muzyką Brahmsa. Beethoven tłumaczył to tak, że wiersze Schillera są lepsze niż Goethego (do których wielu kompozytorów, w tym Franz Schubert, napisało muzykę) – a wg niego im piękniejsza poezja, tym trudniej skomponować do niej melodię. Warto dodać, że Giuseppe Verdi "przerobił" kilka jego dramatów na opery.

[edytuj] encyklopedia sztuki
Dzieła

[edytuj] encyklopedia sztuki
Sztuki

Wizerunek z ławki Schillera w Toruniu

Die Räuber – "Zbójcy" (1781)
Kabale und Liebe – "Intryga i miłość" (1783)
Die Verschwörung des Fiesco zu Genua – "Sprzysiężenie Fieska w Genui" (1784)
Don Carlos (1787/88)
Wallenstein-Trilogie – trylogia o Wallensteinie i wojnie trzydziestoletniej (1799)
Maria Stuart (1800)
Die Jungfrau von Orléans – "Dziewica Orleańska" (1801)
Die Braut von Messina – "Oblubienica z Messyny" (1803)
Wilhelm Tell (1803/04)
Demetrius (niedokończony, 1805)

[edytuj] encyklopedia sztuki
Najbardziej znane wiersze i poematy

"Oda do radości" (An die Freude)
"Żurawie Ibika"
"Pieśń o dzwonie"
"Rękawiczka"
"Rezygnacja"
"Ksenie"

[edytuj] encyklopedia sztuki
Prace historyczne

Geschichte des Abfalls der vereinigten Niederlande von der spanischen Regierung, czyli historia wyrwania się Niderlandów spod panowania hiszpańskiego
Geschichte des dreissigjährigen Kriegs, czyli "Historia wojny trzydziestoletniej"
Über Völkerwanderung, Kreuzzüge und Mittelalter, czyli "O inwazjach barbarzyńców, krzyżowcach i średniowieczu"