Gips

Z Wikipedii

Gips

• minerał z gromady siarczanów.
• niemal monomineralna skała osadowa, siarczanowa (chemiczna).

Nazwa pochodzi od gr. gypsos (łac.gypsum) oznaczającego czynność gipsowania, a także kredę lub cement. Należy do minerałów pospolitych, szeroko rozpowszechnionych.

Spis treści 1 Gips - minerał 1.1 Właściwości 1.2 Występowanie 1.3 Zastosowanie 2 Gips – skała 2.1 Występowanie i zastosowanie 2.2 Zastosowanie gipsu w budownictwie 2.3 Szkodliwe występowanie gipsu 3 Zobacz też 4 Linki zewnętrzne

[edytuj]  encyklopedia sztuki
Gips - minerał

[edytuj]  encyklopedia sztuki
Właściwości

• Wzór chemiczny: CaSO₄×2H₂O – uwodniony siarczan (VI) wapnia
• Układ krystalograficzny: jednoskośny
• Twardość w skali Mohsa: 2
• Łupliwość: doskonała jednokierunkowa
• Rysa: biała
• Przełam: zadziorowaty, muszlowy
• Pokrój: tabliczkowy, rzadziej słupkowy
• Gęstość: 2,31 do 2,33 g/cm³
• Barwa: bezbarwny lub różne zabarwienia (biały, szary, różowy, miodowożółty)
• Połysk: szklisty, perłowy, jedwabisty

Tworzy kryształy o pokroju tabliczkowym, słupkowym, igiełkowym. Niektóre z nich charakteryzują się podłużnym prążkowaniem. Często wytwarza zbliźniaczenia szczególnie tzw. jaskółcze ogony. Odznacza się wyjątkową różnorodnością postaci (znanych około 70). Występuje w skupieniach zbitych, ziarnistych, grubokrystalicznych łuskowych, rozetowych, włóknistych i proszkowych. Jest plastyczny, miękki, nieco giętki, przezroczysty. Można go łatwo kroić, dobrze rozpuszcza się w gorącej wodzie. Często zawiera inkluzje różnych minerałów, substancji bitumicznych lub węglistych. Niekiedy wykazuje luminescencję – żółtą lub zieloną.

[edytuj]  encyklopedia sztuki
Występowanie

Tworzy się jako produkt ewaporacji (odparowania) wód słonych jezior lub mórz poniżej 42°C; (w wyższej krystalizuje jako anhydryt). Powstaje też jako produkt uwodnienia anhydrytu, wietrzenia minerałów siarczkowych a także działalności roztworów hydrotermalnych. W klimatach suchych i gorących występuje w formie wykwitów; szczególną formą są tzw. róże pustyni. Zazwyczaj występuje w towarzystwie anhydrytu, halitu, kalcytu, dolomitu, aragonitu, celestynu, barytu, siarki.

Miejsca występowania – Tanzania, Kanada – Nowy Brunszwik, Nowa Szkocja, USA – Kolorado, Utah, Michigan, Nowy Meksyk, Kalifornia, Teksas. Meksyk, Chile, Rosja, Francja, Włochy, Niemcy, Hiszpania, Czechy.

[edytuj]  encyklopedia sztuki
Zastosowanie

• ładnie wykształcone kryształy są cenione i poszukiwane przez kolekcjonerów (największe osiągają wielkość kilku metrów),
• jest powszechnie stosowany w budownictwie m in. jako materiał wiążący (spoiwo mineralne),
• używany jako surowiec rzeźbiarski,
• w modelarstwie,
• w stomatologii i chirurgii,
• w sztukatorstwie,
• jako alabaster stosowany jest do produkcji elementów dekoracyjnych.

[edytuj]  encyklopedia sztuki
Gips – skała

Niemal monomineralna skała osadowa, siarczanowa (chemiczna), zaliczana jest do ewaporatów, tworząca się głównie wskutek odparowania wód słonych jezior lub mórz, czasami też wskutek uwodnienia anhydrytu. Jest biała, szara, żółtawa, kremowa, rzadziej różowa, brunatna, zielonawa lub czarna.

• bardzo drobnoziarnista, biała odmiana nosi nazwę – alabaster,
• odmiana włóknista to – gips włóknisty.

Składa się głównie z minerału o tej samej nazwie, ale może zawierać: anhydryt (oraz inne minerały siarczanowe), minerały ilaste, węglany. Zazwyczaj tworzy warstwy, przeławicenia oraz soczewy wśród anhydrytów, skał solnych, margli, wapieni i dolomitów.

[edytuj]  encyklopedia sztuki
Występowanie i zastosowanie

gipsu jest analogiczne do minerału – gipsu.

[edytuj]  encyklopedia sztuki
Zastosowanie gipsu w budownictwie

Kamień gipsowy stosowany w budownictwie przed użyciem należy wypalić w temperaturze 150-190°C. Otrzymany produkt to przede wszystkim tzw. gips półwodny ((CaSO₄)₂×H₂O), resztę tworzy gips bezwodny – anhydryt (CaSO₄) i zanieczyszczenia ze złoża. Produkt wypalania w zmielonej postaci to gips budowlany.

W zależności od zawartości składu i sposobu produkcji otrzymuje się różniące właściwościami odmiany gipsu, z których najczęściej spotyka się: gips budowlany (zwykły), gips szpachlowy (gips wolniej wiążący) i gips tynkarski.

W praktyce różnią się między sobą przede wszystkim czasem wiązania i stopniem zmielenia. Wiązanie gipsu polega na jego ponownym połączeniu się z wodą i przejściu w gips dwuwodny (uwodniony siarczan wapnia), przez co następuje jego częściowa rekrystalizacja i tym samym stwardnienie. Jakość wyrobu zależy od dokładności wymieszania z wodą (bez grudek i wtłoczonego powietrza) i ilości dodanej wody (woda nie związana chemicznie wyparowuje pozostawiając po sobie puste pory).

W praktyce, określa się ilość potrzebnej wody i gips wsypuje się do odmierzonej jej ilości). Proces wiązania to reakcja egzotermiczna (ilość wydzielanego ciepła – ok. 30 kcal/kg) oraz gips zwiększa swoją objętość o ok. 1%. Po zakończeniu wiązania następuje okres twardnienia. Gips uzyskuje pełną wytrzymałość po wyschnięciu. Jest materiałem chłonącym wilgoć i rozpuszczającym się w wodzie (2,4 g/l). Pod wpływem wilgoci wytrzymałość mechaniczna gipsu spada, dlatego należy go stosować w miejscach suchych.

Najczęściej w budownictwie można się spotkać z użyciem do wykonania:

• tynków wewnętrznych,
• ozdobnych detali architektonicznych, stiukówi i sztukaterii, posągów,
• płyt na ścianki działowe, płyt gipsowo-kartonowych,
• posadzek pod wykładziny podłogowe,
• form do odlewów,
• drobnych napraw tynku lub jako gładzi na tynkach cementowo-wapiennych (tzw. szpachlowania).

[edytuj]  encyklopedia sztuki
Szkodliwe występowanie gipsu

Gips występuje także w kamieniu kotłowym w kotłach parowych. W kotłach zasilanych wodą słoną, wydziela się intensywnie powyżej temperatury ok. 120°C odpowiadającej ciśnieniu 0,175 MPa. Kamień kotłowy z niego powstały jest bardzo trudny do usunięcia, przez co ciśnienie w kotłach okrętowych zasilanych wodą słoną (morską) nie przekraczało 0,175 MPa.

Gips, jako materiał o silnych właściwościach higroskopijnych, łatwo wiąże wodę występującą w atmosferze. Stąd wyroby gipsowe w kontakcie ze stalą powodują jej szybką korozję.

Bardzo dużą szkodliwość mają najmniejsze nawet domieszki gipsu w ceramice. Podczas wypalania wyrobów ceramicznych z gliny, następuje przejście gipsu w anhydryt pod wpływem temperatury. Anhydryt chłonie wodę powoli, ale po kilku latach po wmurowaniu np. cegły w fundament w obecności wilgoci drobina anhydrytu przechodzi w gips, zwiększając swoją objętość na tyle, że rozsadza cegłę, doprowadzając do dalszej migracji wód i niszczenia budowli; nierzadko w cegłach gorszej jakości zaobserwować można luki po odłupanych fragmentach a na dnie tych luk białe ziarna gipsu.

[edytuj]  encyklopedia sztuki
Zobacz też

• przegląd zagadnień z zakresu architektury, róża pustyni, selenit, alabaster, piła oscylacyjna

[edytuj]  encyklopedia sztuki
Linki zewnętrzne

• Parę słów o gipsie - różne ciekawe informacje na stronie Muzeum Geologicznego Państwowego Instytutu Geologicznego
• Rekordowe i piękne kryształy gipsu w jaskini w Naica: prezentacja [1], filmy: [2], [3]