Happening

Z Wikipedii

Happening (z ang. "dzianie się", "zdarzenie") - zorganizowane wydarzenie o charakterze artystycznym, ograniczone czasowo, mające swoją dramaturgię.

Happening charakteryzuje się bezpośredniością, otwartością formalną, często z elementami improwizacji (choć powstawały również partytury happeningów), aktywizujące widza, często jako wyraz nieskrępowanej ekspresji twórczej, i otwarcia formuły dzieła, wprowadzenia akcji w czasie (happening wywodzący się z plastyki), wprowadzenia elementu amatorskiego (happening wywodzący się z teatru). W swoim przebiegu może być połączeniem akcji - czynności z przedmiotami, obiektami (często specjalnie do tego celu spreparowanymi), wytwarzaniem dźwięków. Happening może wynikać również ze specyfiki miejsca (np: anektowanie elementów natury) itp.

Dla wielu dziedzin sztuki (plastyka, teatr, muzyka) stał się ożywczą formułą rozszerzającą obszar wąskich specjalności, realizując dzieła multimedialne i polisensoryczne. Happeningi powstały jako wynik wspólnej pracy artystów różnych dziedzin (na początku związanych z plastyką i sceną muzyczną) przy aktywnym, współuczestniczącym udziale publiczności. Pierwsze realizowane były w instytucjach sztuki, później jako wydarzenia w przestrzeni: miasta, ulicy, lotniska itp. Początkowo jako niezależna forma sztuki, z czasem stał się narzędziem komunikacji społecznej czy wyrazem postawy politycznej, jak również formą zwracania uwagi na jakiś problem.

[edytuj] encyklopedia sztuki
Geneza

Śladów wystąpień tego typu można szukać u dadaistów i futurystów, jednak dopiero powojenna awangarda usankcjonowała je w sztuce. Twórcami pomysłów określonych tą nazwą byli Allan Kaprow i kompozytor John Cage. Pierwszy happening zrealizował w 1959 r. Allan Kaprow w Nowym Jorku (18 Happenings in 6 parts). Wydarzenie to ma tzw. przedziałową strukturę, która składała się z niepowiązanych logicznie części, zwanych przedziałami lub zdarzeniami (events). Karpow rozumiał happening jako "collage zdarzeń", który powinien być realizowany na żywo, w pełni improwizowany, bez prób i możliwości powtórzeń, wykonywany przez nieprofesjonalistów i powiązany z życiem. Najbardziej interesował go taki rodzaj, który umożliwia aktywny udział publiczności. Istotny wkład dla rozwoju tej formy miało też środowisko Fluxusu.

[edytuj] encyklopedia sztuki
Artyści - klasycy gatunku

[edytuj] encyklopedia sztuki
Happening w Polsce

Uznaje się, że pierwszy w Polsce happening zorganizował w 1960 roku Bogusław Schaeffer. Specjaliści nie są jednak w tej kwestii zgodni. Na pewno, z całą świadomością tego, czym jest happening, posłużył się nim Tadeusz Kantor. Podczas prac teatralych z tekstami Słanisława Ignacego Witkiewicza poszukiwał "granic realności" i eksperymentował na granicy sztuki i życia. Jego pierwszym happeningiem był słynny Cricotage (Warszawa, 1965). W Krakowie happening ten nosił tytuł "Linia podziału". Kiedy zafascynowani dźwiękami i ruchem widzowie nie zauważyli, że dwóch ludzi zamurowało właśnie drzwi, Kantor oświadczył, że "sytuacja jest bez wyjścia.". Kolejną realizacją był Koncert morski na bałtyckiej plaży w Osiekach (1967). W tym samym okresie podejmował się tworzenia happeningów Włodzimierz Borowski (np: "VII Pokaz Synkretyczny - ZDJĘCIE KAPELUSZA", Osieki 1967)- zwany pierszym polskim antyhappeningiem.

Plakat "Pomarańczowej Alternatywy"

Przykładem podejmowania takiej działalności jest działająca do dziś Pomarańczowa Alternatywa, happeningowy ruch młodzieżowy zapoczątkowany w latach osiemdziesiątych przez Majora Waldemara Fydrycha. Działalność ta miała szczególnie kontekst opozycyjny i kontestatorski. Happeningiem Pomarańczowej Alternatywy była akcja "Kijów - Warszawa - Wspólna Sprawa" popierająca Pomarańczową Rewolucję. Niektóre happeningi są organizowane przy koncertach takich zespołów jak Sweet Noise organizowanych przez Vahana Bego. Współczesną grupą happeningową w Polsce jest Akcja Alternatywna Naszość z Poznania kierowana przez Piotra "Lenina" Lisiewicza, wystąpienia te mają głównie charakter polityczny.

Happeningi są często elementem wykorzystywanym przy okazji manifestacji (ekologicznych, feministycznych) jak i w pracy z młodzieżą (akcje szkół, domów kultury, organizacji). Rodzajem współczesnego happeningu są akcje typu flash mob (wykonanie określonych programem czynności-akcji przez nieznających się uczestników, w publicznej przestrzeni). Często mają one charakter jedynie rozrywkowy, aktywizują jednak i dają możliwość uczestniczenia w wydarzeniu praktycznie każdemu. Przykładem może być tu "walk speak" lub "mini walk speak" (z ang. spacerowe mówienie lub małe spacerowe mówienie), spotykanie się i głośne rozmawianie uczestników o umówionej porze w konkretnym miejscu. Pomysły na tego typu akcje są dość różnorodne, a możliwościom organizacyjnym pomagają nowoczesne środki komunikacji (internet, telefonia komórkowa).

[edytuj] encyklopedia sztuki
Linki zewnętrzne

[edytuj] encyklopedia sztuki
Literatura dodatkowa

Michael Kirby, Happenings: An Illustrated Anthology, New York 1965.
Tadeusz Pawłowski, Happening, Warszawa 1988.
Grzegorz Dziamski, Happening, performance, w: Od awangardy do postmodernizmu, red. tegoż, Warszawa 1997, s. 349-369.
Tadeusz Kantor, Metamorfozy. Teksty o latach 1938-1974, wybór i opracowanie Krzysztof Pleśniarowicz, Kraków 2000.
Hanna Ptaszkowska, Happening w Polsce, „Współczesność” 1969 nr 9.
Małgorzata Semil, O happeningu bez uwag, „Dialog” 1966 nr 7
Jerzy Ludwiński, Epoka błękitu, Kraków 2003.
Jan Przyłuski – Sztuka akcji. Dziesięć zdarzeń w Polsce, 2007.