Hip-hop

Z Wikipedii

(Przekierowano z Hip-Hop)

Ten artykuł dotyczy kultury hip-hop. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.

Hip-hop – ruch kulturowy, rozpoczęty przez Afroamerykanów i Latynosów we wczesnych latach 70. XX wieku w nowojorskim Bronksie. Hip-hop zaczął przenikać do świata kultury masowej na początku lat 80. W następnej dekadzie zaczął zyskiwać popularność w innych rejonach świata. Protoplastą ruchu hip-hopowego był DJ Kool Herc (ok. 1969-1971), a DJ Hollywood jest uznawany za pierwszego, który określił kulturę mianem "hip-hopu".

Pięć głównych aspektów, bądź "elementów" kultury hip-hop to:

MCing (rapowanie),
DJing,
Beatbox,
graffiti,
b-boying (znany też jako breakdance).

Niektórzy dodają też aktywizm polityczny, modę hiphopową, slang, przemysł filmowy, teatr, czy nawet architekturę. Hip-hop jest pokrewny z muzyką reggae w jej różnych postaciach, z którym to ruchem łączy go postawa społeczna i antyestablishmentowa ideologia oraz aspekt sztuki ulicznej i folkloru miejskiego. Rap jako awangardowy gatunek muzyczny tworzony jest zwykle za pomocą rapowania i produkcji beatów (albo też DJingu).

Kultura hip-hopu w swoim pochodzeniu, wywodzi się przede wszystkim ze zmarginalizowanych społecznie środowisk. W swoim pochodzeniu jest niekonformistyczna w odniesieniu do zachodniego systemu wartości i estetyki, np. nie stroni od wulgarnej ekspresji.

[edytuj] encyklopedia sztuki
Historia powstania

[edytuj] encyklopedia sztuki
Hip-hop w USA

Hip-hop powstał w początkach lat 70. XX wieku w Brooklynie, dzielnicy Nowego Jorku. Problemy społeczne panujące w gettach, były źródłem postulatów i aspiracji czarnej młodzieży, która stworzyła i rozpowszechniła kulturę hip-hop, będącą sprzeciwem wobec supremacji białych i wykluczenia społecznego. Po nawiązaniu przez hip-hop lat 80. zeszłego wieku do poglądów Malcolma X, jego politycznym obliczem stała się nacjonalistyczna wersja islamu połączona z wątkami antykapitalistycznymi, bliskimi krytyce społecznej znanej z ideologii radykalnej lewicy.

Po kilku latach dominacji Hip-Hopu polityczno-religijnego pojawił się inny nurt tej muzyki, tzw. Rap. Wyrażał on sprzeciw wobec aparatu represywnego państwa, wyrażał nienawiść do policji; etos człowieka z getta walczącego o własną godność zastąpił wzorzec jednostki żyjącej poza prawem, a zamiast postulatów przebudowy społeczeństwa pojawił się nacisk na indywidualny sukces finansowy połączony z eksponowaniem jego zewnętrznych atrybutów: kosztownej biżuterii, drogich samochodów i towarzystwa kobiet. Gangsta-rap związany był z subkulturą młodzieżowych gangów rywalizujących ze sobą o strefy wpływów w czarnych gettach.

W następnych latach hip-hop zaczął zyskiwać coraz większą popularność, dostrzegły to rozgłośnie radiowe i stacje telewizyjne. Telewizja MTV rozpoczęła nadawanie raperskich klipów. Rap w USA przestał ograniczać się do czarnej publiczności, zdobył popularność także wśród innych grup etnicznych, dotkniętych społeczną marginalizacją – Latynosów, a także białych. Rozwój kulturyHip-Hopu był również mocnym impulsem dla graffiti, napisów i rysunków malowanych w podziemiach metra, na wagonach i na murach kamienic.

[edytuj] encyklopedia sztuki
Hip-hop w Polsce

Breakdance do Polski trafił w połowie lat 80., przypuszczalnie za sprawą filmu Steana Leatana "Beat Street", który zdobył rozgłos w Europie po festiwalu w Cannes. Pierwsze mistrzostwa Polski odbyły się w roku 1985 w Piotrkowie Trybunalskim. Pierwsza grupa w Polsce to Be-bob (później Broken Step), która została założona ok. 1986, tj. w dwa lata po sukcesie filmu "Beat Street". W roku 1987 na tle popularności Breaka została założona we Włocławku grupa Scrab Beat, której liderem i założycielem jest Robert Nieznański. Do ważnych przedstawicieli należy także grupa Gold Streat Boyz z Kołobrzegu.

Muzyka hip-hopowa w Polsce rozpowszechniła się w latach 90. XX wieku, z kilkuletnim, w stosunku do zachodniej Europy, opóźnieniem (choć w latach 80. pojedyncze utwory rapowe, z udziałem samplera tworzyli Deuter, Kult, czy Dezerter). Na początku lat 90. pojawił się zespół Salem z płytą Skate, następnie zespół Bad Master C. Jednak pierwszą bardziej znaną produkcją okazała się wydana w 1995 płyta Wzgórza Ya-Pa-3. W 1995 wydany został Alboom Liroya z Kielc, nazywanego twórcą polskiej odmiany gangsta rapu. Płyta ta osiągnęła do dziś półmilionowy nakład. W 1996 z własną płytą zadebiutował Kaliber 44 z Katowic. W tym samym roku album-składankę wydała S.P. Records – wytwórnia, znana z płyt Kultu i Kazika, który ze swoim zespołem już w 1989 roku nagrał hiphopowy utwór "45-89", a w latach 90. Spalam się, Spalaj się! i Oddalenie – pierwsze polskie płyty rapowe.

Z początkiem 1993 muzyka hip-hopowa po raz pierwszy pojawiła się w polskiej radiofonii za sprawą Bogny Świątkowskiej (audycja "Kolorszok" w radiu Kolor). Ponieważ w jej audycjach debiutowało wielu artystów, zyskała miano "matki chrzestnej polskiego hip-hopu".

Polscy raperzy dopatrzyli się podobieństwa między gettami miast amerykańskich a polskimi blokowiskami, z którymi hip-hop na stałe się zidentyfikował. Na scenie warszawskiej zaistniały zespoły takie jak Molesta, ZIP Skład, OMP, Mor W.A., Płomień 81, RHX oraz aktywny organizator i producent DJ 600 V. W Poznaniu rozpoczął działalność Slums Attack i jego lider Peja.

Oprócz "ulicznego" nurtu hip-hopu, pojawiły się inne odmiany gatunku. Pierwsza płyta zespołu Kaliber 44, Księga Tajemnicza. Prolog reprezentuje gatunek nazwany hardcore-psycho rapem z uwagi na brzmienie i teksty o psychodelicznym wydźwięku. Jego twórca Magik, po odejściu z Kalibra aż do samobójczej śmierci z końcem roku 2000 tworzył rap z Rahimem i Fokusem w zespole Paktofonika, którego styl odbiegał od produkcji Kalibra. Album Kinematografia Paktofoniki uważany jest za kluczowy dla ewolucji polskiej sceny. Fokus i Rahim kontynuowali ją jeszcze w składzie Pokahontaz.

Część sceny odbiegającą od wizerunku "raperów z ulicy" jest darzona przez media uznaniem i określana jest mianem "inteligentnego hip-hopu". Zaliczani do niego są wykonawcy tacy jak Paktofonika, Fenomen, Abradab, Eldo z zespołem Grammatik, Fisz, Łona, czy O.S.T.R. (który jest jednak na swój sposób "hardkorowcem"). Niektórzy z tych artystów, jak i Kanał Audytywny, reprezentują ewolucję hip-hopu w kierunku form bardziej abstrakcyjnych. Oprócz zespołów, które zdobyły szerszą popularność i osiągnęły sukces finansowy, istnieje też tzw. underground (podziemie) – zespoły tworzące dla własnej satysfakcji, szukające wytwórni, czy też same zajmujące się produkcją i dystrybucją i znane zazwyczaj tylko zainteresowanym. Wśród nielicznych w polskim hip-hopie kobiet wymienić należy weteranki WdoWę z Mokotowa i Lilu z Łodzi.

W 2001 pojawiły się pierwsze filmy dokumentalne o polskim hip-hopie. Film Blokersi Sylwestra Latkowskiego, który wywołał kontrowersje, zainteresował hip-hopem publiczność spoza hiphopowego środowiska. Również Men In Black – podziemny film o graffiti, oraz książka Andrzeja Budy Historia kultury hip-hop w Polsce 1977-2002. Kolportowane były drukowane magazyny zajmujące się tematyką hip-hopu, wśród nich Ślizg (nie jest wydawany od stycznia 2007), Klan, Magazyn Hip-Hop.pl, Magazyn Hip Hop.

Lata 2001-2004 to czas rywalizacji raperów. Pojedynkowali się Tede i Eldo, oraz ich ekipy – Gib Gibon Skład i Obrońcy Tytułu. Za pośrednictwem prasy walczyli poznaniacy – Peja i Gural. Studyjny pojedynek odbyli też Mes z Warszawy i poznaniak Mezo, poróżnieni o pseudonim. Lata 2004-2005 to kolejny beef – tym razem pomiędzy Pihem i Dużym Pe. W 2006 głośny stał się beef pomiędzy Tede (i jego wytwórnią Wielkie Joł) a składem Płomień 81 (Onar i PeZet).

W Polsce rozpoczęła się także komercjalizacja hip-hopu – obecność w mediach i stacjach radiowych tzw. hiphopolo i paradoksalnie coraz mniejsze nakłady płyt, spowodowane wyparciem tradycyjnych kompaktów przez format mp3. Komercjalizacji nie ulegają jednak pozostałe elementy hip-hopu. Od roku 2005 można zauważyć zmniejszone zainteresowanie hip-hopem w mediach. Wśród wykonawców zauważyć można powrót do "nielegali" i darmowych lub płatnych ofert internetowych.

[edytuj] encyklopedia sztuki
Muzyka (Rap)

Zobacz więcej w osobnych artykułach: Rap, Podgatunki hip-hopu.

Pionierem hip-hopu można nazwać DJa Kool Herc, emigranta z Jamajki, puszczającego muzykę na ulicach Bronksu. Herc stworzył w Nowym Jorku tzw. soundsystem, czyli jamajską dyskotekę polegającą na miksowaniu płyt i śpiewaniu bądź rymowaniu do tych podkładów przez DJ-a. Sama melorecytacja, na Jamajce zwana toastingiem, ma jeszcze dłuższą tradycję, ponieważ wywodzi się prawdopodobnie z rytualnych zaśpiewów plemion afrykańskich. Podczas swych występów Herc i inni DJ-e nie ograniczali się do miksowania płyt, ale starali się również nawiązać kontakt z publicznością: przez mikrofon komentowali przebieg imprez, pozdrawiali znajomych i zachęcali wszystkich do wspólnej zabawy, posługując się przy tym zwykle rymowanym slangiem, który wywodzi się z pieśni niewolników murzyńskich (tzw. call-response). Stopniowy wzrost znaczenia tej zabawy słowem doprowadził do wyodrębnienia się osobnej grupy wykonawców nazywanej MCs (Masters of Ceremony). Wyśpiewywane przez nich teksty początkowo były jedynie dodatkiem do muzyki puszczanej w klubach i na ulicach, z czasem jednak stały się najważniejszym składnikiem utworów hiphopowych. Podstawową techniką dla hip-hopu jest technika samplowania i loopowania, polegająca na zapętlaniu i miksowaniu niewielkich fragmentów dźwiękowych, zaczerpniętych bądź z płyt innych wykonawców bądź z zestawów próbek (sampli), przygotowanych specjalnie do tego typu zastosowań (breakbeat). Problemów przysparza sampling z nagrań solowych innych artystów, szczególnie spoza gatunku hip-hopu. Chroniące własność intelektualną wytwórnie płytowe grożą akcją sądową. W Polsce miały miejsce w tym względzie konflikty między Wzgórzem Ya-Pa-3 a Czesławem Niemenem, między Peją a Stanem Borysem. Producenci beatów są pod presją używania krótkich i zmienionych, praktycznie nierozpoznawalnych fragmentów, lub nawet w ogóle zaniechania techniki samplowania bez zgody oryginalnego autora. Hip-hopowi kompozytorzy w miarę posiadanych możliwości, używają metod skomputeryzowanej i tradycyjnej muzyki.

Początkowo do robienia hip-hopowych imprez używano przede wszystkim mikrofonu i dwóch gramofonów. Przełomem było odkrycie przez Grand Wizard Theodore'a scratchowania – techniki szybkiego poruszania w przód i tył płytą położoną na talerzu gramofonu i uzyskaniu w ten sposób charakterystycznego dźwięku "szurania", na przemian pogłaśnianego i wyciszanego. Nastąpiła ewolucja i wielu DJ-ów tworzyło swoje indywidualne triki. W ten sposób gramofon zaczął być uważany jako instrument, gdyż okazało się że można "zagrać" na nim dowolny dźwięk, a "turntablizm", czyli "granie" na dwóch gramofonach jednocześnie, urosło do rangi sztuki, wymagającej znacznej koordynacji ruchowej. Zapotrzebowanie na płyty do scratchowania spowodowało w hip-hopie nawrót do winylowych płyt.

Inną techniką, która ewoluowała wraz z rozwojem hip-hopu jest human beatbox – naśladowanie różnych dźwięków i tworzenie rytmu ustami.

W Ameryce warstwa liryczna rapu opiera się często na slangu używanym w czarnych gettach. W Polsce hip-hop odwołuje się czasem do języka ulicy – hip-hopowe teksty są manifestacją rapowego, jak i ogólnie "osiedlowego" slangu oraz języka używanego przez młodzież. Niecenzuralność rapowych tekstów jest źródłem kontrowersji, jakie wzbudza hip-hop. Popularnością cieszą się zbitki słowne, improwizowanie (freestyle) oraz "flow". Przekaz często nawiązuje do własnych przeżyć i otoczenia autora.

[edytuj] encyklopedia sztuki
Taniec (B-boying)

Zobacz więcej w osobnym artykule: Breakdance.

Na prywatkach Bronksu i Harlemu utworzono kolejny składnik kultury hip-hopu: breakdance. Wyłonił się on po wprowadzeniu przez DJa Herca techniki wydłużania za pomocą dwóch egzemplarzy tej samej płyty tzw. break, czyli fragmentu utworu z linią perkusyjną stanowiącego swego rodzaju chwilowe "złamanie" stałej rytmiki utworu. Rozpoczęcie przez DJa zapętlania breaka było jednoczesnym sygnałem dla b-boys i b-girls (b pochodzi od beat) by rozpoczęli swój taniec. Jego wykonawcy stosują płynne ruchy, gimnastyczną sprawnością i figury akrobatyczne.

[edytuj] encyklopedia sztuki
Malowanie (Graffiti)

Zobacz więcej w osobnym artykule: Graffiti.

Graffiti

Malowanie i pisanie po murach budynków mieszkalnych i publicznych, stacjach kolejowych i po wagonach pociągów powiązane z innymi rodzajami hiphopowej aktywności. Przeważnie odbywa się to bez zgody właściciela malowanego obiektu, a więc przez "establishment" uznawane jest za przejaw wandalizmu. "Dzieło" zostaje zamalowane na polecenie właściciela budynku i znika bezpowrotnie, chyba że zostanie sfotografowane i opublikowane. Czasem odbywają się tzw. jamy (czyt. dżemy), czyli imprezy okolicznościowe podczas których ściany oddane grafficiarzom są legalnie malowane.