Język neapolitański

Z Wikipedii

Brak wersji przejrzanej

Język neapolitański

Język neapolitański – język z grupy języków zachodnioromańskich używany w południowych Włoszech, a dokładniej w rejonie Kampanii z głównym ośrodkiem w Neapolu.

Znacznie różni się od standardowego języka włoskiego, a posiada pewne cechy języka sycylijskiego. W odróżnieniu od wielu innych włoskich dialektów jest wciąż popularny nawet wśród młodego pokolenia. Liczbę osób, dla których jest językiem ojczystym szacuje się na około 4 miliony. Nie został jak dotąd oficjalnie uznany przez państwo włoskie. Nie ma postaci języka standardowego. Pierwsze pisane teksty w dialekcie neapolitańskim pochodzą z XV wieku.Literatura jest stosunkowo obfita i tworzona również obecnie.

Słynne są neapolitańskie pieśni, zwłaszcza znana na całym świecie "O sole mio..."

[edytuj] encyklopedia sztuki
Język neapolitański a język włoski

Język neapolitański nie jest jednolity. Stąd w neapolitańskiej wikipedii znaleźć można teksty w różnych dialektach, jak i mieszaninę włoskiego z neapolitańskim.

[edytuj] encyklopedia sztuki
Różnice w gramatyce

[edytuj] encyklopedia sztuki
Rodzajniki

Język włoski	Język neapolitański
un, uno	nu
una	na
il, lo	'o
la	'a
i, gli, le	'e

W języku neapolitańskim, rodzajniki nieokreślone są skracane przed samogłoską do n', zaś określone – do ll'.

[edytuj] encyklopedia sztuki
Przyimki

Język włoski	Język neapolitański	Znaczenie oraz uwagi
a	a
da	'a
di	'e, r'/d' (przed wyrazem zaczynającym się na samogłoskę)
per	pe, p' (przed wyrazem zaczynającym się na samogłoskę)

Przyimki włoskie z rodzajnikami:

	il	l'	lo	la	i	gli	le
a	al	all'	allo	alla	ai	agli	alle
da	dal	dall'	dallo	dalla	dai	dagli	dalle
di	del	dell'	dello	della	dei	degli	delle
in	nel	nell'	nello	nella	nei	negli	nelle
su	sul	sull'	sullo	sulla	sui	sugli	sulle

Przyimki neapolitańskie z rodzajnikami:

	'o	ll'	'a	'e
a	ô	a ll'	â	ê

Poza tymi przypadkami, języku neapolitańskim, przed rodzajnikiem określonym zaczynającym się na samogłoskę używa się skróconej formy przyimka, przy czym stosuje się różne konwencje co do umieszczania spacji między przyimkiem a rodzajnikiem. Stąd np. wł. del – neap. r''o/d''o/r' 'o/d' 'o

[edytuj] encyklopedia sztuki
Rzeczownik

W neapolitańskim, liczba mnoga tych rzeczowników i przymiotników, które kończą się we włoskim na -i, przybiera końcówkę -e: wł. aggettivi – neap. aggettive.

[edytuj] encyklopedia sztuki
Zaimki

Język włoski	Język neapolitański	Znaczenie
si	se	"się"

[edytuj] encyklopedia sztuki
Spójniki

Język włoski	Język neapolitański	Znaczenie
anche	pure	"także", "też"
se	si	"jeśli", "gdyby"

[edytuj] encyklopedia sztuki
Czasownik

[edytuj] encyklopedia sztuki
Odmiana czasowników posiłkowych (niektóre formy)

Język włoski	Język neapolitański	Forma gramatyczna
essere	essere	bezokolicznik
è	è	czas teraźniejszy, l. pojedyncza, 3. osoba

[edytuj] encyklopedia sztuki
Tworzenie niektórych form czasowników

Końcówce -are w bezokoliczniku włoskim (I koniugacja) odpowiada w neapolitańskim końcówka -à: wł. parlare – neap. parlà.

[edytuj] encyklopedia sztuki
Przysłówki

Język włoski	Język neapolitański	Znaczenie
così	accusì	"tak", "w ten sposób"
più	cchiù	"bardziej"

[edytuj] encyklopedia sztuki
Inne różnice gramatyczne

W neapolitańskim partykuła przecząca nun (wł. non) skraca się do nn' przed wyrazem zaczynającym się na samogłoskę albo na nieme h.

[edytuj] encyklopedia sztuki
Różnice w ortografii

Włoskie d w -nd- przechodzi w neapolitańskie n: wł. quando – neap. quanno. Nie dotyczy to jednak włoskiego d po przedrostku in-: wł. indigeni – neap. ndiggene.
Włoskie o w pierwszej sylabie (albo w pierwszej sylabie po przedrostku) przechodzi w neapolitańskie u: wł. mondo, voce, polacco – neap. munno, vuce, pulacco
Włoskie r w -pr- lub -tr-, które nie rozpoczynają wyrazu zostaje pominięte w neapolitańskich odpowiednikach: wł. proprio, sempre, nostre, quattro – neap. propio, sempe, noste, quatto
Włoskie s w -ns- lub -rs- przechodzi w neapolitańskie z: wł. pensiero, persona – neap. penziero, perzona.