Język walijski

Z Wikipedii

Brak wersji przejrzanej

Cymraeg
Obszar	Walia, Anglia, Argentyna, Stany Zjednoczone i inne
Liczba mówiących	750 tysięcy
Ranking	(poza pierwszą 100.)
Klasyfikacja genetyczna	Języki indoeuropejskie Języki celtyckie Języki brytańskie (p-celtyckie) Język walijski
Pismo	łaciński
Status oficjalny
Język urzędowy	Walia (Wielka Brytania)
Regulowany przez	?
Kody języka
ISO 639-1	cy
ISO 639-2	wel/cym
SIL	WLS
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
Walijska wersja językowa (cy) Wikipedii

Walia jest dwujęzyczna

Na dworcu Caerdydd Canolog

Język walijski - język z grupy brytańskiej (p-celtyckiej) języków celtyckich, którym posługuje się ponad 600 tys. mieszkańców Walii (stan na 2001). W regionie tym ma on status języka urzędowego. Można wyodrębnić cztery główne dialekty: wenedocjański, powyski, domecki i gwencki. Najstarsze zabytki literackie pochodzą z VI w.

Blisko spokrewnione z nim są języki: bretoński i kornijski. Ciekawostką jest, że litera "w" służy do zapisu samogłoski.

Posiada 23 spółgłoski, z których osobliwe jest występowanie dwóch wersji r i l: dzwięcznej i bezdźwięcznej (zapisywane odpowiednio l, ll, r i rh). Samogłosek jest 12, dzielą się one na krótkie i długie. Występują również dyftongi.

Na języku walijskim pisarz J.R.R Tolkien oparł Sindarin - fikcyjny język, używany przez elfy zamieszkujące Śródziemie

Rzeczowniki dzielą się przez rodzaje (męski i żeński) i liczby. Brak odmiany przez przypadki. Posiada dość nietypowe reguły ortograficzne.

[edytuj] encyklopedia sztuki
Historia

[edytuj] encyklopedia sztuki
Starowalijski

Najstarsze ślady języka identyfikowanego z walijskim sięgają 6. stulecia, język ten nazywany jest wczesnowalijskim; zachowało się niewiele jego przykładów. Nastepny ważny okres to starowalijski (Hen Gymraeg, 9. do 11. stulecia), nieco lepiej poświadczony. Jego przykłady zachowały się w postaci poezji walijskiej i szkockiej.

[edytuj] encyklopedia sztuki
Średniowalijski

Średniowalijski to nazwa nadana formie języka walijskiego pomiędzy 12. a 14. stuleciem, której przykładów istnieje znacznie więcej od poprzednich. Język ten był bliski temu z najstarszych manuskryptów Mabinogionu, chociaż samo dzieło musi być znacznie starsze. Jest w pewnym stopniu zrozumiały dla współczesnego Walijczyka.

[edytuj] encyklopedia sztuki
Współczesny walijski

[edytuj] encyklopedia sztuki
Wczesny współczesny walijski

Współczeny język walijski możemy podzielić na dwa okresy. Pierwszy, wczesny współczesny walijski, trwał od początku 15. do końca 16. stulecia i był używany przez Dafydd ap Gwilym.

[edytuj] encyklopedia sztuki
Późny współczesny walijski

Późny współczesny walijski liczy się od publikacji przekładu Biblii Williama Morgana w roku 1588. Podobnie jak jego angielski odpowiednik, Wersja Króla Jamesa, spowodował ustabilizownie języka, i rzeczywiście współcześnie brzmi on prawie tak samo jak u Morgana, choć oczywiście zaszły pewne drobne zmiany.

[edytuj] encyklopedia sztuki
19. wiek

Język cieszył się wtedy wrastającym znaczeniem wraz z publikacją pierwszych walijskich słowników. Praca leksykografów, takich jak Daniel Silvan Evans, spowodowała udokumentowanie języka tak dokładnie jak to możliwe. Współczesne słowniki, jak Geiriadur Prifysgol Cymru (Słownik Uniwersytetu Walijskiego) kierują się właśnie tymi pierwszymi.

Wpływy języka angielskiego w czasie Rewolucji Przemysłowej od około 1800 roku doprowadziły do zmniejszenia się liczby mówiących walijskim. Przybysze z Anglii rzadko uczyli się walijskiego, a Walijczycy w relacjach z nimi preferowali angielski. Status prawny walijskiego zmniejszył się w porównaniu z angielskim, który stopniowo zaczął dominować, z wyjątkiem terenów wiejskich, szczególnie w północno-zachodniej i środkowej Walii. Wyjątek stanowiły tradycjonalne kościoły, mocno przywiązane do języka walijskigo.

[edytuj] encyklopedia sztuki
20. i 21. wiek

W 20. stuleciu liczba użytkowników walijskiego zaczęła gwałtownie sie kurczyć i twierdzono, że wygaśnie on w przeciągu kilku pokoleń. Spis powszechny zaczął zadawać pytania o język w 1891 roku, w tym czasie 54% ludności wciąż posługiwało się walijskim. Liczba ta malała z każdym kolejnym spisem, osiągając najniższy wynik w 1981 (19%), który utrzymał się w 1991, natomiast w roku 2001 wynosiła 21%. W spisie z roku 2001 odnotowano także, iż 20% osób potrafiło po walijsku czytać, 18% pisać, a 24% rozumieć mówiony walijski. Co wiecej, największy ich odsetek był wśród młodych ludzi, co dobrze rokuje temu językowi. W roku 2001, 39% dzieci w wieku 10-15 lat potrafiło mówić, czytać i pisać po walijsku (wiele z nich poznało go w szkołach), odpowiednio 25% w wieku 16-19 lat. Jednakże, odsetek mówiących walijskim na obszarach, gdzie język ten jest głównym, wciąż maleje. Wydaje się, że to wzrastający walijski nacjonalizm utrzymuje ten język, a powstanie walijskiego radia i telewizji zachęciło do jego poznawania. Prawdopodobnie najważniejsze okazało się wprowadzenie obowiązku nauczania walijskiego w szkołach dzieci do 16 lat, co spowodowało zwiększenie się popularności języka na obszarach walijskojęzycznych i podstawowej znajomości go tam, gdzie dominuje angielski. Spadek odsetku Walijczyków znających walijski został zahamowany, a nawet obserwuje się wzrost jego popularności. Obecnie walijski stał się językiem codziennym w wielu regionach Walii.

[edytuj] encyklopedia sztuki
Ortografia

Język walijski zapisywany jest wersją alfabetu łacińskiego tradycyjnie zawierającą 29 liter, z których osiem jest dwuznakami traktowanymi jak jedna litera:

a, b, c, ch, d, dd, e, f, ff, g, ng, h, i, j, l, ll, m, n, o, p, ph, r, rh, s, t, th, u, w, y

Litera "j" jest powszechnie włączana do alfabetu pomiędzy "i" a "l", ponieważ stosuje się ją w niektórych wyrazach zapożyczonych z angielskiego (np. nazwisko Jones). Litery "k", "w", "x" i "z" używane są w niektórych terminach technicznych, jak kilogram, volt, xeroser czy zero, lecz mogą zostać zastąpione (co często się robi) literami walijskimi: cilogram, seroser i sero.

Najczęstszym znakiem diakrytycznym jest cyrkumfleks, używany do zaznaczenia długich samogłosek.