Religia

Z Wikipedii

Religia to system wierzeń i praktyk, określający relację jednostki do różnie pojmowanej sfery sacrum, czyli świętości i sfery boskiej. Manifestuje się ona w wymiarze doktrynalnym (doktryna, wiara), w czynnościach religijnych (np. kult), w sferze społeczno-organizacyjnej (wspólnota religijna, np. Kościół) i w sferze duchowości indywidualnej (m.in. mistyka).

Relacja jednostki do sacrum koncentruje się wokół poczucia świętości – chęci zbliżenia się do sacrum, poczucia lęku, czci czy dystansu wobec niego.

Przyjmuje się, że na świecie istnieje ok. 100 tys. religii i wyznań.

Spis treści 1 Klasyczne definicje religii 2 Nieklasyczne definicje religii 2.1 Definicje konfesyjne 2.2 Definicje niekonfesyjne 3 Geneza religii 4 Badanie religii 5 Podział religii 6 Religie świata 6.1 animizm 6.2 bahaizm 6.3 Jedi 6.4 buddyzm 6.5 chondogyo 6.6 chrześcijaństwo 6.7 dźinizm (tzw. dżinizm, dżajnizm bądź dżainizm) 6.8 islam 6.9 jazydyzm 6.10 judaizm (tzw. religia żydowska) 6.11 mandeizm 6.12 manicheizm 6.13 mazdaizm 6.14 mazdakizm 6.15 mitraizm 6.16 nowe ruchy religijne 6.17 druzyzm 6.18 hinduizm 6.19 kaodaizm 6.20 konfucjanizm 6.21 kościół scjentologiczny 6.22 rastafari 6.23 santeria 6.24 szintoizm (tzw. shintoizm i shintō) 6.25 taoizm 6.26 zaratusztrianizm 6.27 religie pierwotne 6.28 sikhizm 7 Zobacz też 8 Przypisy 9 Linki zewnętrzne

[edytuj]  encyklopedia sztuki
Klasyczne definicje religii

Klasyczne pojęcia religii charakteryzują się trzema cechami, są: indukcyjne, empiryczne i istotne. Są też zwykle koncepcjami dualistycznymi, to znaczy według nich religia to para spojonych ze sobą elementów – wiary i kultu.

Hobbes pisze: "religii (...) naturalnej dwa są elementy składowe: jednym jest wiara, to znaczy wierzenie, że istnieje Bóg i że wszystkim rządzi, drugim zaś jest kult"^[1]. Niektórzy badacze krytykują ten pogląd jako uproszczony. Bohdan Chwedeńczuk uważa^[2], że jest to określenie zbyt wąskie z trzech powodów. Zakłada monoteizm (trudno odmawiać religijności grupom politeistycznym). Zakłada teizm, zaś religią niewątpliwie jest buddyzm który teizmu w sobie nie zawiera. Wreszcie jest zbyt wąskie bo zakłada że religią naturalną jest religia monoteistyczna.

Durkheim stwierdza że "Religia jest systemem powiązanych ze sobą wierzeń i praktyk odnoszących się do rzeczy świętych, to znaczy rzeczy wyodrębnionych i zakazanych wierzeń i praktyk łączących wszystkich wyznawców w jedną wspólnotę moralną zwaną kościołem"^[3]. Dla Durkheima, inaczej niż dla Hobbesa religia nie może być luźnym nagromadzeniem wierzeń, ale ich systemem. Każdy składnik jest powiązany z innym, a wyjęcie jednego nie może odbyć się bez naruszenia całości. Zwraca też uwagę fakt, że system religijny generuje społeczność. Nie ma więc religii prywatnej – jest tylko zbiorowa.

Luter pisze: "Bóg i kult tworzą wzajemny związek, jedno nie może żyć bez drugiego, gdyż Bóg musi być zawsze Bogiem jakiegoś człowieka lub ludu"^[4]. Należy zauważyć, że o ile u Hobbesa kult i wiara jest współwystępująca, u Durkheima powiązana systemowo, u Lutra już konieczna.

Bergson stwierdza że "...nie ma religii bez rytów i ceremonii. Tym aktom religijnym przedstawienia służą przede wszystkim jako okazja... akty te wypływają z wiary, lecz jednocześnie same na nią oddziałują i umacniają ją; jeżeli bogowie istnieją, to należy oddawać im cześć; lecz bogowie zaczynają istnieć właśnie dopiero wtedy, gdy pojawia się kult"^[5]. Pozorna sprzeczność tej wypowiedzi tłumaczona jest najczęściej w następujący sposób. Kult wypływa zatem tutaj z pewnego rodzaju "paleowiary", która przekształcając się w wiarę bogatszą, sprawia "że bogowie zaczynają istnieć".

Scheler: "Religia jest religijnym poznaniem i myśleniem, jak też szczególnym rodzajem czucia (wartości), wyrazu (język, modlitwa, kult) oraz religijnego chcenia i działania (w służbie Bogu i religijnej moralności)". Scheler jako przedstawiciel nurtu fenomenologii uważał, że z istnienia aktu religijnego można wnioskować o istnieniu Boga. Akt jest zawsze czynem indywidualnym i społecznym, manifestuje bowiem na zewnątrz wewnętrzne uczucie.

Brughtman: "Religia to zainteresowanie doświadczeniami uznawanymi za doświadczenie najwyższych wartości; oddanie mocy czy mocom, o których sądzi się, że tworzą, wzmagają i zachowują te wartości; oraz wyrażanie tego zainteresowania i oddania czy to w obrzędach symbolicznych czy w innych zachowaniach jednostkowych i zbiorowych"^[6]. Definicja Brightmana nie przywiązuje wagi do socjalnej, społecznej roli religii.

[edytuj]  encyklopedia sztuki
Nieklasyczne definicje religii

Nieklasyczne definicje religii można podzielić na konfesyjne i niekonfesyjne. Pierwsze charakteryzują się niemożnością wypowiedzenia ich bez uprzedniego powołania się na przekonania religijne. Drugie nie zakładają wyznawania żadnej religii

[edytuj]  encyklopedia sztuki
Definicje konfesyjne

Definicje konfesyjne sprowadzają się, do zarzutu iż realna definicja religii (czyli taka, która opisuje cechy wspólne wszystkim religiom) nie bierze pod uwagę osobliwości tej religii, którą autor zarzutu wyróżnia. Krytyka ta manifestuje się np. w poglądach kard. Franciszka Königa, który stwierdzał, że "chrześcijaństwo swoje powstanie zawdzięcza bezpośredniej ingerencji Boga w historię ludzką i przez to jest z niczym nie porównywalne"^[7].

[edytuj]  encyklopedia sztuki
Definicje niekonfesyjne

[edytuj]  encyklopedia sztuki
Geneza religii

Najstarsze ślady religii występują już w czasach prehistorycznych w postaci rysunków naskalnych i pochówków (wiara w życie pośmiertne). Pierwotną religią był prawdopodobnie animizm. Religia była sposobem, w jaki człowiek próbował pojąć świat i otaczające go zjawiska (np. pioruny, śmierć, zjawisko dnia i nocy).

[edytuj]  encyklopedia sztuki
Badanie religii

Badaniem religii zajmują się:

• religioznawstwo
• teologia
• filozofia religii
• socjologia religii

[edytuj]  encyklopedia sztuki
Podział religii

Religie dzieli się:

• na naturalne i objawione
• ze względu na to, jak pojmują istotę boską: monoteizm, politeizm, henoteizm, deizm, panteizm
• ze względu na zasięg oddziaływania religii: religie uniwersalistyczne, narodowe, plemienne.

[edytuj]  encyklopedia sztuki
Religie świata

[edytuj]  encyklopedia sztuki
animizm

• druidyzm
• voodoo

[edytuj]  encyklopedia sztuki
bahaizm

• ortodoksyjny bahaizm
• babizm
• azalityzm

[edytuj]  encyklopedia sztuki
Jedi

• Jedi
• Sithowie

[edytuj]  encyklopedia sztuki
buddyzm

• ahinsa
• buddyzm tybetański
  • Ningma
  • Sakja
  • Kagju
  • Gelug
• buddyzm zen
• mahajana
  • amidyzm
  • zen
    • rinzai
    • soto
    • obaku
  • shingon
• theravada

[edytuj]  encyklopedia sztuki
chondogyo

[edytuj]  encyklopedia sztuki
chrześcijaństwo

Części zachodnie

• katolicyzm
  • grekokatolicyzm (część należąca do wschodniej)
  • rzymski katolicyzm
  • tradycjonalizm katolicki
    • sedewakantyzm
    • konklawizm
    • lefebryści
  • katolicki liberalizm
  • modernizm katolicki
  • starokatolicyzm
    • reformowany katolicyzm
    • mariawityzm
    • polskokatolicyzm
• protestantyzm
  • arianizm
  • anabaptyzm
    • mennonityzm
      • amisze
  • anglikanizm
  • adwentyzm
  • baptyzm
  • bracia morawscy
  • kalwinizm
  • luteranizm
  • metodyzm
  • pentakostalizm
• afrochrześcijaństwo

Części wschodnie

• prawosławie
  • Cerkiew prawosławna
  • kościoły orientalne
  • Kościół asyryjski
  • staroobrzędowcy

[edytuj]  encyklopedia sztuki
dźinizm (tzw. dżinizm, dżajnizm bądź dżainizm)

• digambarowie
• śwetambarowie

[edytuj]  encyklopedia sztuki
islam

• alawici
• alewici
• druizizm
• sufizm
  • bektaszyzm
• charydżyci
  • ibadyci
• sunnizm
• szyizm
  • imamici
    • szajkizm
  • ismailici
    • bohrowie
    • chodżowie
      • aga khanowie
  • zajdyci
• sufizm
• Ahmadiyya
• czarny islam
  • czarny islam w USA
    • Naród Islamu
    • 5 Percent Nation
• druzyzm
• ahl-e hakk

[edytuj]  encyklopedia sztuki
jazydyzm

[edytuj]  encyklopedia sztuki
judaizm (tzw. religia żydowska)

• felaszowie
• judaizm mesjanistyczny
• judaizm konserwatywny
• judaizm ortodoksyjny
• judaizm postępowy
• judaizm reformowany
• judaizm rekonstrukcjonistyczny
• karaimi
• mozaizm
• samarytanizm

[edytuj]  encyklopedia sztuki
mandeizm

[edytuj]  encyklopedia sztuki
manicheizm

[edytuj]  encyklopedia sztuki
mazdaizm

[edytuj]  encyklopedia sztuki
mazdakizm

[edytuj]  encyklopedia sztuki
mitraizm

[edytuj]  encyklopedia sztuki
nowe ruchy religijne

• Falun Gong
• scjentologia
• neopogaństwo
• kult cargo
• Rastafari
• satanizm
  • satanizm teistyczny
  • Satanizm laveyański
• wicca

[edytuj]  encyklopedia sztuki
druzyzm

[edytuj]  encyklopedia sztuki
hinduizm

• wisznuizm
  • krysznaizm
• śiwaizm
• śaktyzm

[edytuj]  encyklopedia sztuki
kaodaizm

[edytuj]  encyklopedia sztuki
konfucjanizm

[edytuj]  encyklopedia sztuki
kościół scjentologiczny

[edytuj]  encyklopedia sztuki
rastafari

[edytuj]  encyklopedia sztuki
santeria

[edytuj]  encyklopedia sztuki
szintoizm (tzw. shintoizm i shintō)

• jinja
• nowe religie japońskie
• shintō domu cesarskiego
• shintō ludowe
• shintō sekciarskie
• shintō świątynne
• zenrinkyō

[edytuj]  encyklopedia sztuki
taoizm

[edytuj]  encyklopedia sztuki
zaratusztrianizm

• zurwanizm

[edytuj]  encyklopedia sztuki
religie pierwotne

• religie prehistoryczne
• religie rodzime Afryki
• religie rodzime Australii i Oceanii
• religie rodzime Europy

[edytuj]  encyklopedia sztuki
sikhizm

Problematyczne jest zakwalifikowanie do religii postawy określanej jako satanizm^{[potrzebne źródło]}, gdyż pod tą nazwą kryje się zarówno religia czcząca Lucyfera, jak i filozofia gloryfikująca indywidualizm. Niektórzy zaliczają do ruchów parareligijnych także ruchy społeczne stawiające wysokie wymagania, wymagające podzielania pewnych przekonań oraz powodujące, że wokół nich koncentruje się życie ich członków.

W klasycznym podziale religijnym nie mieści się również tradycjonalizm integralny René Guénona oraz Ananda-Coomaraswamy^{[potrzebne źródło]}.

[edytuj]  encyklopedia sztuki
Zobacz też

• Portal:Religioznawstwo
• Bóg
• przegląd zagadnień z zakresu religii
• Religioznawstwo, teologia, filozofia religii
• Religiol
• Synkretyzm religijny

 encyklopedia sztuki
Przypisy

[edytuj]  encyklopedia sztuki
Linki zewnętrzne

• artykuł Rzeczywiste zródła religii monoteistycznej i mit o Hammurabim
• artykuł Geneza religii