Rtęć

Z Wikipedii

Au – Hg – Tl Cd Hg Uub   Układ okresowy
Dane ogólne
Nazwa, symbol, l.a.*	Rtęć, Hg, 80
Właściwości metaliczne	metal przejściowy
Grupa, okres, blok	12 (IIB), 6, d
Gęstość, twardość	13579,04 kg/m3, 1,5
Wygląd
Kolor	srebrzystobiały
Właściwości atomowe
Masa atomowa	200,59 u
Promień atomowy (obl.)	150 (171) pm
Promień kowalencyjny	149 pm
Promień van der Waalsa	155 pm
Konfiguracja elektronowa	[Xe]4f145d106s²
e- na poziom energetyczny	2, 8, 18, 32, 18, 2
Stopień utlenienia	2, 1
Właściwości kwasowe tlenków	średnio zasadowe
Struktura krystaliczna	trójskośna
Właściwości fizyczne
Stan skupienia	ciekły
Temperatura topnienia	234,32 K (-38,78 °C)
Temperatura wrzenia	629,88 K (356,73°C)
Objętość molowa	14,09×10-6 m³/mol
Ciepło parowania	59,229 kJ/mol
Ciepło topnienia	2,295 kJ/mol
Ciśnienie pary nasyconej	2×10-4 Pa (234 K)
Prędkość dźwięku	1407 m/s (293,15K)
Pozostałe dane
Elektroujemność	2,00 (Pauling) 1,44 (Allred)
Ciepło właściwe	140 J/(kg*K)
Przewodność właściwa	1,04×106 S/m
Przewodność cieplna	8,34 W/(m*K)
I Potencjał jonizacyjny	1007,1 kJ/mol
II Potencjał jonizacyjny	1810 kJ/mol
III Potencjał jonizacyjny	3300 kJ/mol
IV Potencjał jonizacyjny	4400 kJ/mol
Najbardziej stabilne izotopy*
izotop wyst. o.p.r. s.r. e.r. MeV p.r. 194Hg {syn.} 444 lat w.e. 0,040 194Au 196Hg 0,15% stabilny izotop z 116 neutronami 198Hg 9,97% stabilny izotop z 118 neutronami 199Hg 16,87% stabilny izotop z 119 neutronami 200Hg 23,1% stabilny izotop z 120 neutronami 201Hg 13,18% stabilny izotop z 121 neutronami 202Hg 29,86% stabilny izotop z 122 neutronami 203Hg {syn.} 46,6 dni β- 0,492 203Tl 204Hg 6,87% stabilny izotop z 124 neutronami
Tam, gdzie nie jest zaznaczone inaczej, użyte są jednostki SI i warunki normalne.
*Wyjaśnienie skrótów: l.a.=liczba atomowa wyst.=występowanie w przyrodzie, o.p.r.=okres połowicznego rozpadu, s.r.=sposób rozpadu, e.r.=energia rozpadu, p.r.=produkt rozpadu, w.e.=wychwyt elektronu

Rtęć (Hg, łac. hydrargyrum, z gr. ὑδράργυρος hydrargyros) – pierwiastek chemiczny z grupy metali przejściowych w układzie okresowym. Rtęć jest jedynym metalem występującym w warunkach normalnych w stanie ciekłym.

Rtęć występuje w skorupie ziemskiej w ilości 0,05 ppm.

Najważniejszymi minerałami rtęci są:

• cynober HgS
• kalomel Hg₂Cl₂
• rtęć rodzima Hg

Spis treści 1 Właściwości 2 Otrzymywanie 3 Zastosowanie w formie czystej 4 Związki rtęci 5 Działanie biologiczne 5.1 Bibliografia

[edytuj]  encyklopedia sztuki
Właściwości

Rozpuszcza metale, tworząc amalgamaty (z wyjątkiem żelaza, platyny, wolframu i molibdenu). Wykazuje dużą lotność – w temperaturze 20°C w powietrzu znajduje się 14 mg Hg na m³ w stanie równowagi dynamicznej. Dawka progowa rtęci, czyli stężenie uważane za bezpieczne wynosi 0,05 mg Hg na m³ powietrza, dlatego rozlana rtęć stanowi potencjalne niebezpieczeństwo zatrucia.

Kationy rtęci Hg²⁺ oraz Hg₂²⁺ różnią się właściwościami. Kation Hg₂²⁺ należy do I grupy kationów, natomiast Hg²⁺ do II.

[edytuj]  encyklopedia sztuki
Otrzymywanie

Rtęć można uzyskać poprzez ogrzewanie w wysokiej temperaturze tlenku rtęci(II):

2HgO → 2Hg + O₂↑

[edytuj]  encyklopedia sztuki
Zastosowanie w formie czystej

Dzięki swoim właściwościom znalazła zastosowanie do wypełniania termometrów, barometrów, manometrów, pomp próżniowych, itp. Duże ilości rtęci zużywane są do wydobywania złota i srebra, oraz do elektrolizy litowców i produkcji materiałów wybuchowych.

Oprócz tego jest stosowana:

• do produkcji farb okrętowych
• w medycynie i przemyśle farmaceutycznym
• do wykonywania plomb dentystycznych
• przy produkcji świetlówek

W epoce wczesnonowożytnej (co najmniej od XVI wieku, do 1843 r.) rtęci używano do produkcji luster. W związku z tym wielu ludzi chorowało z powodu zatrucia tym metalem.

[edytuj]  encyklopedia sztuki
Związki rtęci

Wiele związków rtęci ma szerokie zastosowanie:

• chlorek rtęci(I) – kalomel, stosowany jest w lecznictwie, do wyrobu elektrod, jako środek ochrony roślin
• chlorek rtęci(II) – sublimat, służy jako katalizator w syntezie organicznej, w metalurgii, jako środek dezynfekujący.

Alkaliczny roztwór jodortęcianu potasu K₂[HgI₄] – odczynnik Nesslera – używany jest do wykrywania amoniaku. Piorunian rtęci Hg(CNO)₂ ma zastosowanie do wyrobu spłonek i detonatorów.

[edytuj]  encyklopedia sztuki
Działanie biologiczne

Rtęć i większość jej związków jest silnie toksyczna i stanowi częste zanieczyszczenie środowiska. Jeżeli dostanie się do środowiska wodnego, mikroorganizmy metylują ją i w ten sposób powstaje związek metaloorganiczny – dimetylortęć. Jest on rozpuszczalny w tłuszczach, a zarazem bardzo toksyczny i trwały – jest to główna postać rtęci, która dostaje i kumuluje się w żywych organizmach. Rtęć w środowisku w postaci dimetylortęci była przyczyną kilku przypadków masowego skażenia środowiska.

Rtęć wchłania się również przez drogi oddechowe w postaci par. Z płuc dostaje się do krwi, gdzie wnika do erytrocytów, w których jest utleniana. Pewne ilości rtęci wnikają też do mózgu i przenikają przez barierę łożyskową do krwi płodu. Wchłonięta w ten sposób rtęć wydala się z moczem i w niewielkim stopniu z kałem. Kumuluje się w nerkach uszkadzając je.

Toksyczność rtęci polega na niszczeniu błon biologicznych i łączeniu się z białkami organizmu. W ten sposób rtęć zakłóca wiele niezbędnych do życia procesów biochemicznych.

Ostre zatrucie parami rtęci wywołuje zapalenie płuc i oskrzeli prowadzące niekiedy do śmiertelnej niewydolności oddechowej. Inne objawy to: krwotoczne zapalenie jelit, niewydolność krążenia, zapalenie błony śluzowej jamy ustnej. Uszkodzeniu ulegają również nerki i układ nerwowy.
Spożycie związków rtęci powoduje ślinotok, wymioty, krwawą biegunkę, martwicę błony śluzowej jelit. Pojawia się również pieczenie w przełyku. Podobnie jak w zatruciu drogą oddechową uszkodzone zostają nerki.

Zatrucie przewlekłe małymi ilościami rtęci powoduje początkowo niespecyficzne objawy takie jak ból głowy i kończyn, osłabienie. W późniejszym czasie dochodzi do zapaleń błon śluzowych przewodu pokarmowego, wypadania zębów i wystąpienia charakterystycznego niebiesko-fioletowego rąbka na dziąsłach. Obserwuje się też postępujące uszkodzenia OUN: zaburzenia snu, upośledzenie koncentracji, zaburzenia pamięci, zmiany w osobowości. Później pojawiają się drżenia rąk i nóg, niezborność chodu. Charakterystycznym objawem jest zmiana charakteru pisma na tzw. "drżące pismo". W zatruciu przewlekłym również obserwuje się uszkodzenie nerek.

[edytuj]  encyklopedia sztuki
Bibliografia

Witold Seńczuk red.: Toksykologia. Podręcznik dla studentów, lekarzy i farmaceutów Wydanie IV. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2002.